Hộ khẩu

Hộ khẩu to rejestr rodzinny i system rejestracji miejsca zamieszkania w Wietnamie. Hộ (戶) to chińsko-wietnamskie słowo oznaczające „gospodarstwo domowe”, a khẩu (口) to słowo „usta”, a samo hộ khẩu oznacza „członek gospodarstwa domowego”. Władze lokalne wydają każdemu gospodarstwu domowemu „książkę rejestracji gospodarstwa domowego”, czyli sổ hộ khẩu , w której rejestrowane są podstawowe informacje biograficzne każdego członka gospodarstwa domowego. Sổ hộ khẩu jest ostatecznym prawnym dowodem zamieszkania w Wietnamie. Wraz z „dowodem osobistym obywatela”, czyli giấy chứng minh nhân dân/căn cước công dân, sổ hộ khẩu stanowi najważniejszy prawny dokument tożsamości w Wietnamie.

Tło

Oparty na chińskim systemie hukou i pierwotnie stosowany wyłącznie na obszarach miejskich, system hộ khẩu służył do zarządzania rozwojem miast i ograniczania liczby osób przemieszczających się, a także osób wjeżdżających i wyjeżdżających z miast. Stopniowo system ten stał się uniwersalną metodą kontroli, w miarę jak jego zastosowanie rozszerzało się na obszary wiejskie. Pomagał on rządowi śledzić nie tylko przemieszczanie się, ale także urodzenia i zgony. W pewnym momencie w drugiej połowie XX wieku istniał ścisły lokalny system nadzoru, który miał zapewnić, że ludzie śpią pod adresem, który zarejestrowali jako swój. Doprowadziło to do jego niezamierzonej reputacji jako systemu zaprojektowanego w celu „zapobiegania romansom pozamałżeńskim”.

Złożoność i nierówność

Nawet po gruntownej reformie w latach 90. system hộ khẩu jest często uważany za skomplikowany i uciążliwy. Definiuje on cztery rodzaje miejsca zamieszkania, od KT1 do KT4. KT1 to podstawowy i stały rodzaj miejsca zamieszkania, oznaczający główny adres zamieszkania danej osoby. Jeśli dana osoba przeprowadza się na zasadzie półstałej do innego miejsca w tej samej prowincji lub gminie krajowej (na przykład w Ho Chi Minh City), musi zarejestrować się pod nowym adresem, aby uzyskać status rezydenta KT2. Jeśli ta sama przeprowadzka ma miejsce poza granice prowincji, osoba musi zarejestrować się w celu uzyskania rejestracji KT3. Pracownicy migrujący i studenci tymczasowo przebywający poza swoją prowincją lub gminą krajową stałego zamieszkania muszą ubiegać się o rejestrację KT4. Poruszanie się w tej macierzy przepisów jest trudne. Jednak aparat bezpieczeństwa publicznego zarządzający systemem hộ khẩu jest również trudny w obsłudze, zwłaszcza dla ubogich pracowników migrujących z niewielkim lub żadnym formalnym wykształceniem. Mimo to hộ khẩu pozostaje absolutnie kluczowe, zwłaszcza dla ubogich. Jest ono powiązane z dostępem do świadczeń socjalnych, a w przypadku dzieci – z prawem do uczęszczania do szkoły publicznej. Dla rodziny migrantów w Sajgonie, która nie ma rejestracji KT3 ani KT4, dotowana opieka medyczna, pomoc dla osób ubogich i niemal bezpłatna edukacja są poza zasięgiem. 

Przejście na format cyfrowy

W 2017 r. rząd Wietnamu zmienił system rejestracji; zamiast ksiąg rejestracyjnych obywatele korzystają teraz z internetowej bazy danych. Skutki tej zmiany nie są jasne, ponieważ w wielu prowincjach nadal korzysta się z ksiąg rejestracyjnych.

Od 1 lipca 2021 roku wstrzymane zostanie wydawanie i rejestracja papierowych ksiąg meldunkowych. Zgodnie z Ustawą o Pobycie z 2020 roku, wszystkie księgi meldunkowe wydane obywatelom Wietnamu straciły ważność 1 stycznia 2023 roku.