Gwageo (과거) lub kwagŏ to państwowe egzaminy urzędnicze w okresie panowania dynastii Goryeo (918–1392) i Joseon (1392–1910) w Korei. Te wymagające testy sprawdzały umiejętności pisania i znajomość chińskiej klasyki. Forma pisemna była zróżnicowana – od literatury po propozycje dotyczące zarządzania państwem. Egzaminy z przedmiotów technicznych miały na celu wyłonienie ekspertów z medycyny, interpretacji, księgowości, prawa itp. Były to główne ścieżki awansu w biurokracji.
Opierając się na egzaminach urzędniczych w cesarskich Chinach, gwageo po raz pierwszy pojawiło się w Zjednoczonym Silli, zyskało na znaczeniu w Goryeo i stanowiło centralny punkt edukacji w dynastii Joseon. Nauka w hyanggyo, seowon i Sungkyunkwan miała na celu przede wszystkim przygotowanie uczniów do gwageo i ich późniejszej kariery w służbie rządowej. Zgodnie z prawem Joseon, wysokie stanowiska były niedostępne dla osób, które nie były dziećmi urzędników drugiej lub wyższej rangi, chyba że kandydat zdał gwageo. Ci, którzy zdali wyższy egzamin z literatury, zmonopolizowali wszystkie wysokie stanowiska państwowe dynastii.
Historycznie
Korea zaczęła wprowadzać egzaminy na stanowiska administracyjne w okresie panowania Silla (57 p.n.e. – 935 n.e.), a niektórzy mieszkańcy Silla przystąpili nawet do egzaminu cesarskiego w czasach dynastii Tang, uzyskując po jego zdaniu stopnie naukowe. W 788 roku, pod wpływem konfucjańskiego uczonego Ch'oe Ch'i-wŏn, Silla wprowadziła system egzaminacyjny, który pozwalał niższej szlachcie na zdawanie egzaminów bez uczęszczania do Gukhaku, państwowej instytucji edukacyjnej dostępnej wyłącznie dla arystokracji.
W okresie Goryeo (918–1392) chiński system egzaminów urzędniczych został zaimportowany z Chin za pośrednictwem uczonego Hanlin Shuang Ji, który odwiedził Goryeo w 958 roku. Shuang Ji został zaproszony przez Gwangjonga z Goryeo, aby na stałe zamieszkał na jego dworze i ustanowił system egzaminów cywilnych. Według pisarza z dynastii Song o imieniu Xu Jing, koreański system rekrutacji do egzaminów był w dużej mierze taki sam jak chiński, z pewnymi różnicami. W przeciwieństwie do Chin, arkusze egzaminacyjne pisano zarówno w piśmie idu, jak i w klasycznym języku chińskim. Egzaminatorzy nie siedzieli w oddzielnych celach jak w Chinach, lecz na ziemi na otwartej przestrzeni pod parasolami przeciwsłonecznymi.
Pod koniec okresu Goryeo dodano egzamin wojskowy, przestrzegano trzyletniego harmonogramu, a hierarchia egzaminacyjna została zorganizowana na poziomie prowincjonalnym, metropolitalnym i pałacowym, podobnie jak w Chinach. Inne praktyki, takie jak włączenie egzaminów z buddyzmu i kultu Konfucjusza, były specyficzne dla Korei i nie były wspólne z Chinami. Poza Chinami system egzaminacyjny był najszerzej wdrożony w Korei, a wskaźniki zapisów przewyższały nawet te w Chinach. Teoretycznie każdy wolny człowiek (z wyjątkiem Nobi) mógł przystąpić do egzaminów, ale w praktyce arystokratyczna klasa yangban ostatecznie zmonopolizowała system. Na początku okresu Joseon z każdego egzaminu trzyletniego wybierano 33 kandydatów, a później liczba ta wzrosła do 50. Dla porównania, w Chinach po każdym egzaminie pałacowym wybierano nie więcej niż 40 do 300 kandydatów od dynastii Tang do Ming, obejmując jednocześnie obszar sześciokrotnie większy od Korei. W okresie Joseon wysokie stanowiska były niedostępne dla arystokratów, którzy nie zdali egzaminów. W ciągu 600 lat służba cywilna Joseon wybrała ponad 14 606 kandydatów na najwyższe egzaminy w 744 okazjach. System egzaminacyjny obowiązywał do 1894 roku, kiedy to został zniesiony przez reformę Gabo.
Przed Joseonem
W VII wieku Gukhak (Uniwersytet Narodowy) w Silli (57 p.n.e. – 935 n.e.) nauczał swoich studentów klasyki konfucjańskiej i dzielił absolwentów na trzy kategorie w zależności od ich znajomości literatury konfucjańskiej. Wszyscy absolwenci byli niezmiennie członkami arystokracji i byli mianowani na stanowiska administracyjne.
Pierwsze egzaminy państwowe w królestwie Silla odbyły się w 788 roku, po tym jak konfucjański uczony Ch'oe Ch'i-wŏn przedstawił królowej Jinseong, ówczesnej władczyni Silla, Dziesięć Pilnych Punktów Reform. System egzaminacyjny, znany jako Sambun-gwa, pozwalał niższej szlachcie na przystępowanie do egzaminów bez uczęszczania do Gukhak (nazywanego przez pewien czas Daehakgam). Jednak egzaminy były nadal dostępne wyłącznie dla arystokratów.
W IX wieku Koreańczycy bezpośrednio uczestniczyli w chińskim systemie egzaminów cesarskich i aż 88 Sillanów uzyskało stopnie naukowe po zdaniu egzaminów tangowskich.
W 958 roku wysłannik Akademii Hanlin z Późniejszego Zhou, Shuang Ji, odwiedził Kaesong i doradził Gwangjongowi z Goryeo ustanowienie chińskiego systemu egzaminów urzędniczych. Gwangjong był bardzo zadowolony z Shuang Ji i poprosił, aby pozostał na stałe na koreańskim dworze. System egzaminacyjny rozszerzył biurokrację i otworzył ją na szerszą grupę demograficzną, przełamując kontrolę kilku potężnych rodzin nad rządem. Przez całą dynastię zachowali oni ten charakter wzmacniania tronu nad arystokracją. Przybierało to również formę powiązania tronu z elitami prowincji, a królowie Goryeo dążyli do rozszerzenia możliwości edukacyjnych na lokalne elity w całym kraju. Każdy członek klasy wolno urodzonych yangmin (zwykłych ludzi) mógł przystąpić do egzaminu, chociaż potomkowie mnichów, przestępców i cheonmin byli wykluczeni.
Główne egzaminy były literackie i odbywały się w dwóch formach: test z kompozycji (chinsa lub jesul eop) i test z wiedzy klasycznej (myeonggyeong eop). Test z kompozycji, który sprawdzał chińskie formy literackie, zaczął być postrzegany jako bardziej prestiżowy, a jego pomyślnie zdający byli podzieleni na trzy stopnie. Z drugiej strony, pomyślnie zdający egzamin z klasyki, który sprawdzał wiedzę z klasyki konfucjańskiej, nie byli klasyfikowani. W trakcie dynastii około 6000 mężczyzn zdało egzamin z kompozycji, podczas gdy egzamin z klasyki zdało tylko około 450. Testy te miały być przeprowadzane co trzy lata, ale w praktyce często odbywały się również w innych terminach.
Egzamin z klasyki został zrewidowany w 1344 roku, za panowania Chunghye, na wzór systemu egzaminacyjnego stosowanego wówczas w dynastii Yuan. Hierarchia egzaminacyjna Yuan egzaminów lokalnych, prowincjonalnych i metropolitalnych została ustanowiona w 1369 roku przez Yi Saek. Poprzedni system egzaminacyjny oparty na tradycyjnej klasyce został zastąpiony systemem opartym na neokonfucjańskiej interpretacji klasyki. W 1390 roku istniał egzamin wojskowy. Egzaminy państwowe stały się bardziej systematyczne i potężne za czasów Goryeo niż za czasów Silla. Pozostały jednak tylko jedną z kilku dróg do władzy. Mężczyzna, który osiągnął pozycję piątej rangi lub wyższą, mógł automatycznie mieć jednego syna umieszczonego na pozycji rangi. Z czasem państwowe instytucje edukacyjne, takie jak hyanggyo (szkoły prowincjonalne) i Gukjagam (Uniwersytet Narodowy), straciły na znaczeniu na rzecz prywatnych instytucji, takich jak Dwanaście Zgromadzeń.
Istniały również inne, różnorodne egzaminy (jabeop) z różnych dziedzin. Jednym z nich był buddyzm; mnisi, którzy go zdali, otrzymywali specjalny tytuł duchowny, rozpoczynający się od daeseon, czyli „tytuł mnicha”. Egzaminy buddyjskie zostały zniesione w XV wieku w ramach kampanii tłumienia buddyzmu. Innym egzaminem był chapkwa, który sprawdzał wiedzę z takich dziedzin jak prawo, matematyka, medycyna, p'ungsu (feng shui) i wróżbiarstwo. Egzamin chapkwa zdawali głównie przedstawiciele wyższej klasy średniej, jungin.
Joseon
Za panowania dynastii Joseon (1392–1910) egzaminy dzieliły się na trzy szerokie kategorie: egzaminy z literatury (문과 ;文科; mun'gwa), egzaminy wojskowe (무과 ;武科; mugwa) oraz egzaminy z przedmiotów różnych (잡과 ;雜科; chapkwa), obejmujące takie tematy jak medycyna, geografia, astronomia i translatoryka. Ponieważ inne drogi awansu były znacznie bardziej zamknięte niż w okresie Goryeo, gwageo stał się praktycznie jedyną drogą do uzyskania rangi.
Teoretycznie każdy poza nobi mógł przystąpić do egzaminów gwageo, ale w rzeczywistości tylko yangban, którzy mieli luksus spędzenia dużej części dzieciństwa i wczesnej dorosłości na nauce, mogli mieć nadzieję na zdanie egzaminu. W przypadku administracji literackiej, dzieci kobiet ponownie zamężnych, konkubin i urzędników zwolnionych za korupcję były wykluczane z egzaminu. Egzaminy gwageo były bardzo ważne nie tylko dla jednostki, ale i dla jej rodziny, ponieważ rodzina yangban, która nie wydała na świat urzędnika państwowego przez cztery pokolenia, traciła swój status.
Podczas egzaminu kandydaci musieli zapisać imiona i stanowiska swoich czterech pradziadków. Wyższy egzamin z literatury był ograniczony do osób, które zajmowały już wysokie stanowiska lub zdały niższy egzamin. Egzaminy różne były lekceważone przez yangban i były zazwyczaj ograniczone do klasy chungin, dziedzicznych pracowników technicznych. Kryteria egzaminu wojskowego były zróżnicowane, ale z czasem stał się on otwarty nawet dla członków najniższej klasy (cheonmin).
Gwageo stanowiło podstawę dla różnych form regionalizmu. Ze względu na siłę frakcji regionalnych w polityce dynastii Joseon, uczeni z frakcji niebędących w łaskach często w ogóle nie zawracali sobie głowy przystąpieniem do egzaminu. Pod koniec dynastii Joseon coraz większy odsetek zdanych egzaminów pochodził z północnej prowincji Pyongan, a niewielki powiat Chŏngju zaczął dostarczać więcej zdobytych kandydatów niż jakikolwiek inny powiat.
Administracja
Pierwotnie gwageo przeprowadzano co trzy lata; te regularne egzaminy były znane jako singnyeonsi (식년시 ). Jednakże singnyeonsi stały się mniej ważne z czasem, a coraz większy odsetek kandydatów przystępował do gwageo przy specjalnych okazjach. Należały do nich alseongsi (egzaminy wizytacyjne), które przeprowadzano, gdy król odwiedzał Sanktuarium Konfucjusza w królewskiej akademii Seonggyungwan, jeunggwangsi (rozszerzone egzaminy) przeprowadzane podczas uroczystości narodowych i byeolsi (specjalne egzaminy) przeprowadzane przy innych specjalnych okazjach. Jednak te specjalne egzaminy były zwykle ograniczone do egzaminów literackich i wojskowych. W ciągu dynastii przeprowadzono w sumie 581 nieregularnych egzaminów, w porównaniu do 163 egzaminów singneonsi przeprowadzanych co trzy lata.
Egzaminy literackie i wojskowe odbywały się w trzech etapach: początkowy test kwalifikacyjny (chosi) przeprowadzany w prowincjach, drugi egzamin (hoesi) przeprowadzany w stolicy (w którym wybierano kandydatów kwalifikujących się) i trzeci egzamin (jeonsi) w obecności króla, w którym kandydaci, którzy zdali, byli klasyfikowani w kolejności. Każdy etap był normatywny, z ustaloną liczbą pomyślnie zdających kandydatów.
Kandydat, który otrzymał najwyższą liczbę punktów (jangwon) w egzaminie literackim, otrzymywał stanowisko 6. stopnia młodszego (jong). Jeśli jangwon był już zatrudniony na stanowisku, awansowano go o 4 stopnie.
Kandydaci z drugą i trzecią najwyższą liczbą punktów otrzymywali stanowiska 7 stopnia młodszego. Pozostali nie mieli zagwarantowanego stanowiska, musieli czekać, aż jedno się zwolni. Egzaminy różne miały tylko pierwsze dwa etapy; ich kandydaci nie byli klasyfikowani.
Procedury egzaminacyjne były częstym punktem zapalnym kontrowersji, a różne frakcje rywalizowały o kontrolę nad kryteriami egzaminacyjnymi. W szczególności kwestia, czy pierwszy etap egzaminu wyższego powinien być ustny, czy pisemny, stała się gorącym tematem debaty we wczesnym okresie Joseon.
Egzaminy literackie
Egzamin z literatury dzielił się na egzamin wstępny (niższy) i wyższy. Z kolei na egzaminie wstępnym z literatury niższej niektórzy kandydaci ubiegali się o „licencjat z klasyki” (saengwon), a inni o „licencjat z literatury” (jinsa). Po zdaniu tych egzaminów niższych (saengjin-gwa) mogli przystąpić do egzaminu wyższego. Ten egzamin niższy mógł mieć swoje korzenie w egzaminach wstępnych do Gukjagam w Goryeo.
Na egzaminie wstępnym kandydaci na licencjat z literatury sprawdzali swoje umiejętności kompozycyjne w różnych formach poezji i prozy chińskiej, w tym w poezji shi, prozie rymowanej fu, prozie dokumentalnej piao oraz esejach problemowych ts'e.
Kandydaci na licencjat z klasyki sprawdzali znajomość Czterech Ksiąg i Pięciu Ksiąg Klasycznych w ortodoksyjnej interpretacji neokonfucjańskiej. Z każdej regularnej sesji testu wybierano łącznie 100 kandydatów na każdy licencjat. Zostali oni wybrani z puli 600 (na każdy licencjat), z czego 200 wybrano ze stolicy, a 400 z różnych prowincji.
Wyższy egzamin literacki przeprowadzano co trzy lata, a spośród 240 kandydatów wybrano łącznie 33, którzy pomyślnie zdali. Tych 240 z kolei przysłano z Seonggyungwan (50), stolicy (40) i ośmiu prowincji (liczba przysłanych z każdej prowincji była różna, przy czym Hwanghae i Yeongan przysłali tylko 10, a Gyeongsang 30). Każdy z pierwszych dwóch wyższych egzaminów był z kolei podzielony na trzy części: w pierwszej części kandydaci wykazali się zrozumieniem kanonu konfucjańskiego, w drugiej części zademonstrowali umiejętność pisania w różnych formach literackich, a w ostatniej części pisali esej problemowy, który miał pokazać ich zdolności polityczne.
W ciągu panowania dynastii Joseon egzamin z literatury zdało łącznie 14 620 mężczyzn. Singneonsi zdawali trzyletnie egzaminy, a pozostali zdawali je w ramach egzaminów nieregularnych. Proporcje te zmieniały się z czasem; wraz z rozwojem dynastii, egzaminy nieregularne zyskiwały na znaczeniu. Mogło to częściowo wynikać z faktu, że liczba kandydatów na egzaminach trzyletnich była stała, podczas gdy liczba kandydatów na egzaminach nieregularnych nie była stała.
Egzaminy wojskowe (mugwa)
Egzaminy wojskowe zostały ustanowione pod koniec okresu Goryeo i były kontynuowane w Joseon. Egzaminy wojskowe testowały mieszankę sztuk wojskowych, a także wiedzę z zakresu klasyki i tekstów wojskowych. Obejmowały one łucznictwo koreańskie, jazdę konną i łucznictwo konne. Egzamin przeprowadzano w trzech etapach, co trzy lata. W pierwszym etapie testowano 190 lub 200 kandydatów, w tym 70 ze stolicy, 30 z Gyeongsang, 25 z Chungcheong i Jeolla oraz po 10 kandydatów z pozostałych prowincji. Spośród 190 kandydatów, 28 przechodziło do drugiego etapu, gdzie zdawano egzamin ustny ze znajomości kanonu konfucjańskiego i niektórych tekstów wojskowych, w tym Sztuki wojny Sun Tzu, Wuzi i Hanbizi. Trzeci etap ponownie testował jazdę konną i łucznictwo konne. Ci, którzy zdali egzamin wojskowy, byli znani jako söndal (co oznaczało tych, którzy przygotowywali się do objęcia urzędu). Egzamin wojskowy nie był uważany za tak ważny jak jego cywilny odpowiednik. Później stał się on drogą, dzięki której klasa nisko urodzona (cheonmin) mogła awansować w karierze.
Różne egzaminy
Egzaminy różne, czyli japgwa, podzielono na cztery części: translatorykę, medycynę, nauki przyrodnicze (astrologia, geografia i inne) oraz ewidencję. Egzaminy te nadzorował urząd rządowy, zatrudniający specjalistów w tej dziedzinie. Były one ściśle powiązane z królewskimi akademiami technicznymi Sahak, które podlegały tym samym urzędom.
W przypadku tłumaczeń sprawdzano znajomość czterech języków, w których dwór Joseon zatrudniał tłumaczy: współczesnego chińskiego, mongolskiego, dżurczeńskiego/mandżurskiego i japońskiego. Egzamin ten nadzorowało Biuro Tłumaczy, które zatrudniało tłumaczy w stolicy oraz w głównych portach i miastach granicznych. Na pierwszym etapie przyjęto 45 kandydatów z chińskiego mówionego i po 4 z każdego z pozostałych języków; na drugim etapie wyłoniono 13 kandydatów z chińskiego i po 2 z każdego z pozostałych języków.
W wyniku badania lekarskiego wyłoniono 18 finalistów, z których w drugiej rundzie wyłoniono 9 kandydatów, którzy pomyślnie przeszli rekrutację. Następnie przydzielono im stanowiska w Biurze Medycznym, które skierowało część z nich do pałacu, a część do każdego z wydziałów prowincjonalnych, aż do poziomu hyeon.
Ci, którzy zdali egzamin japgwa, otrzymywali pierwotnie karmazynowy certyfikat, ten sam kolor, jaki otrzymywali ci, którzy zdali egzamin z literatury. Jednak pod naciskiem yangban kolor ten ostatecznie zmieniono na biały, co oznaczało niższy poziom osiągnięć i uprawniało posiadacza do niższej rangi. Ci, którzy zdali ten egzamin, stali się znani jako chungin.
Przyszłość
Za panowania Jungjonga z Joseon (1506–1544) program gwageo został uzupełniony na wniosek wysokiego urzędnika Cho Kwangjo. Egzamin uzupełniający nazywano „egzaminem Mędrca i Dobra” (현량과 ;賢良科; hyŏllyangkwa). Był to skrócony egzamin, przeprowadzany w obecności króla. Kandydaci musieli zostać rekomendowani przez lokalnego urzędnika jako ludzie o najwyższej uczciwości.
W późniejszych latach panowania dynastii Joseon system gwageo stawał się coraz bardziej skorumpowany. Uczeni, którzy nie byli w stanie zdać egzaminu, zaczęli tworzyć klasę niezadowolonych yangban; wśród nich wyróżniał się przywódca rebeliantów z początku XIX wieku Hong Gyeong-nae. Wielu późniejszych uczonych z dynastii Silhak również odwróciło się od służby państwowej.
Gwageo zostały ostatecznie zniesione w wyniku reform Gabo z 1894 r., wraz z dyskryminacją klasową i starym systemem rang.