Satokazu
3 lut 2026
Historia Kedy
Wykopaliska archeologiczne wskazują, że na północnym brzegu rzeki Merbok istniała osada już w I tysiącleciu n.e. Osada Merbok, Sungai Batu, została zbudowana w pobliżu ujścia rzeki. Wczesną historię Kedy można prześledzić na podstawie różnych źródeł, od okresu prehistorycznego, najsłynniejszego stanowiska archeologicznego w dolinie Bujang, wczesnego handlu morskiego Indii, Persji i Arabów, po pisemne dzieła wczesnych chińskich pielgrzymów i wczesne chińskie zapisy, a później częściowo historyczne Hikayat Merong Mahawangsa i Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah.
Około 170 r. n.e. do Kedy przybyły grupy wyznawców hinduizmu , do których wkrótce dołączyły ludy z pobliskich wysp oraz z północnego regionu Mon-Khmer. Kupcy z Indii, Persji i Arabii przybyli do Cieśniny Malakka, traktując Gunung Jerai jako punkt orientacyjny w swoich podróżach.
Po VII wieku Srivijaya zyskała Kedah jako jednego ze swoich wasali. W handlu Kedah dostarczała własną cynę oraz produkty dżungli, takie jak rattan, żywica, miód, wosk pszczeli, słonie, kość słoniowa, orzechy areki, drewno Sepang i czarne drewno, a także czerpała zyski z poboru podatków. Kedah został zislamizowany w XV wieku (inna tradycja podaje rok 1136 n.e.), a następnie znalazł się pod władzą Malakki, a później Ayutthayi. Po odstąpieniu Penangu w 1786 roku, Kedah w latach 20. XIX wieku padła ofiarą inwazji Syjamu. Następnie Kedah został przekazany Wielkiej Brytanii na mocy traktatu angielsko-syjamskiego z 1909 roku i pozostał pod rządami Malajów Brytyjskich aż do uzyskania niepodległości jako część Malezji w 1957 roku.
Prehistoria
Austronezyjczycy rozpoczęli migrację na archipelag Azji Południowo-Wschodniej około 3500 lat temu. Obecnie powszechnie przyjmuje się, że kolebką języków austronezyjskich był Tajwan. Około 4000 lat temu austronezyjczycy rozpoczęli migrację na Filipiny. Później część ich potomków rozpoczęła migrację na południe, na tereny dzisiejszej Indonezji, oraz na wschód, na wyspy Pacyfiku.
Starożytny artefakt znaleziony w Kedah
Austronezyjczycy byli wspaniałymi żeglarzami, kolonizując tak odległe rejony jak Nowa Zelandia, Hawaje i Madagaskar. W niektórych regionach zawierali małżeństwa z miejscowymi mieszkańcami (Orang Asli), stając się Deutero-Malajami. Prawdopodobnie już w IV wieku p.n.e. Austronezyjczycy zaczęli żeglować na zachód w poszukiwaniu nowych rynków zbytu dla swoich produktów.
Niektórzy grecko-rzymscy kupcy w I wieku n.e. opisywali ogromne statki nieindyjskie płynące ze wschodu z bogatym ładunkiem, prawdopodobnie z Archipelagu Malajskiego. Mogłoby to wskazywać, że Malajowie aktywnie uczestniczyli w handlu na Oceanie Indyjskim i prawdopodobnie obsługiwali znaczną część ruchu między Azją Południowo-Wschodnią a Indiami.
Autor Periplusa opisuje trzy rodzaje jednostek pływających : lekkie łodzie przybrzeżne przeznaczone do lokalnego transportu, większe jednostki o bardziej skomplikowanej konstrukcji i większej ładowności, a na koniec duże statki oceaniczne, które odbywały podróże do Malajów, Sumatry i Gangesu.
Cywilizacja przedhinduska
Głęboko w estuarium rzeki Merbok znajduje się mnóstwo historycznych reliktów. Starożytne monumentalne ruiny, budynki, świątynie, port i wraki statków zostały pogrzebane w ziemi przez dwa tysiąclecia. W szczytowym okresie osada rozciągała się na powierzchni około 1000 kilometrów i dominowała nad północnymi równinami Półwyspu Malajskiego. Według współczesnych opisów stanowisko archeologiczne znane jest jako Sungai Batu. Należy do najstarszych cywilizacji w Azji Południowo-Wschodniej, opracowano kilka metod datowania pozostałości archeologicznych, aby określić wiek stanowiska w pewnym momencie czasu, niektóre dają szacunkowo V wiek p.n.e., gdzieś pomiędzy latami 545–387 p.n.e., przy czym 788 p.n.e. jest datą skrajną, w wyniku metody datowania.
Historia tego obszaru jest ściśle związana z przemysłem żelaznym. Znaleziska archeologiczne ujawniły liczne historyczne kopalnie, magazyny, fabryki i port, a także mnóstwo rud, pieców, żużla i sztabek najwyższej jakości . Ponadto technika wytopu żelaza metodą tuyere, stosowana w Sungai Batu, jest uznawana za najstarszą w swoim rodzaju. Produkt był bardzo poszukiwany i eksportowany do różnych części Starego Świata, w tym do starożytnych Indii, Chin, Bliskiego Wschodu, Korei i Japonii.
W oparciu o wczesne doniesienia sanskryckie , obszar ten był znany jako „żelazna misa”.
Wcześni mieszkańcy Archipelagu Malajskiego byli odnotowani jako wyznawcy rodzimego animizmu i szamanizmu, uderzająco podobnych do innych rodzimych religii Azji Wschodniej, takich jak shinto. Wyznawcy starożytnej religii ludowej wierzyli, że każdy element natury posiada ducha, znanego jako semangat . Semangat miał moc błogosławienia lub przeklinania społeczeństwa, dlatego duch powinien być zawsze zadowolony i zabawiany. W Sungai Batu dowody archeologiczne ujawniły ceremonialną i religijną architekturę poświęconą czci słońca i gór.
Oprócz Sungai Batu, wczesny Archipelag Malajski był również świadkiem monumentalnego rozwoju innych późniejszych starożytnych dużych osad miejskich i polityk regionalnych, napędzanych głównie przez kosmopolityczne społeczeństwo rolnicze, kwitnące rzemiosło, kupców międzynarodowych i zagranicznych emigrantów. Chińskie zapisy odnotowały imiona Akola, P'an P'an, Tun Sun, Chieh-ch'a, Ch'ih-tu, wśród kilku. Do V wieku n.e. osady te przekształciły się w suwerenne miasta-państwa, wspólnie ukształtowane przez aktywny udział w międzynarodowej sieci handlowej i goszczenie ambasad dyplomatycznych z Chin i Indii.
Okres przedislamski
Kedah ostatecznie stała się częścią Srivijaya , co doprowadziło do rywalizacji z Imperium Ćolów od IX do XIII wieku n.e. Chola posiadali potężną flotę handlową i morską na Oceanie Indyjskim i w Zatoce Bengalskiej. Na początku XI wieku król Ćolów Rajendra I wysłał ekspedycję, aby zaatakować Kedah (Sri Vijaya) w imieniu jednego z jej władców, który zwrócił się do niego o pomoc w zdobyciu tronu. Flota Ćolów z powodzeniem pokonała Srivijaya, zdobyła i splądrowała Kedah.
W starożytnym Kedzie znajdowała się ważna i niewątpliwie hinduska osada, znana od czasów, gdy w latach 40. XIX wieku donosił o niej pułkownik James Low, a następnie została poddana dość wyczerpującym badaniom przez dr. Horace'a Walesa, który zbadał nie mniej niż trzydzieści stanowisk w okolicy Kedy. Wyniki wykazały, że miejsce to było nieprzerwanie zamieszkiwane przez wieki przez ludność pod silnymi wpływami południowoindyjskimi, buddyjskimi i hinduistycznymi.
Kedah, leżące blisko wejścia do Cieśniny Malakka – a co ważniejsze, blisko szerokości geograficznej południowej części Indii – sprawiało, że statki płynące po Zatoce Bengalskiej były mniej narażone na zabłądzenie. Wcześni handlarze morscy z zachodu, po dotarciu do wybrzeża, zatrudniali tragarzy do transportu towarów tratwami, na słoniach lub pieszo wzdłuż rzek na przeciwległy brzeg Przesmyku Kra.
Pismo i napisy
Tamilowie przybywający z południowych Indii i miejscowi Malajowie używali już pisma zaokrąglonego, czyli vatteluttu, które różniło się od pisma dewanagari z północnych Indii. Vatteluttu było również powszechnie znane jako pismo pallawa przez badaczy Azji Południowo-Wschodniej, takich jak George Cœdès i DGE Hall. Tamilskie pismo vatteluttu później przekształciło się w pismo starokawi, używane na Jawie, Filipinach i Bali.
Znajdują się tam inskrypcje kamienne, które wskazują, że region Kedah już w 400 r. n.e. lub wcześniej był uznanym ośrodkiem handlowym. Jeden z wczesnych tekstów malajskich, w tym wersety karmy, odnosi się do króla o imieniu Ramaunibham, który może być pierwszym lokalnym władcą, którego imię zostało odnotowane w historii. Historia tego okresu ukazuje wpływ kultur indyjskich na region, a lokalna ludność w zamian wpływała na Hindusów, rozwijając ich umiejętności życia na morzu i w górach.
Napisany kamienny pręt nosi formułę Ye Dharma Hetu w południowoindyjskich znakach z IV wieku n.e., ogłaszając w ten sposób buddyjski charakter sanktuarium w pobliżu miejsca znalezienia (stanowisko I), z którego przetrwała jedynie piwnica. Jest on wyryty na trzech powierzchniach pismem Pallava lub zaokrąglonym pismem Vatteluttu z VI wieku n.e., prawdopodobnie wcześniej. Jeden z wczesnych kamieni z inskrypcjami odkrytych przez Jamesa Lowa w Bukit Meriam i w rzece Muda, wspomina o Raktamrrtika. Słowo Raktamrrtika oznacza „Czerwona Ziemia” (Tanah Merah).
Inskrypcje, zarówno w języku tamilskim, jak i sanskrycie, odnoszą się do działalności mieszkańców i władców kraju Tamilów w południowych Indiach. Inskrypcje tamilskie są co najmniej cztery wieki starsze od inskrypcji sanskryckich, z których sami pierwsi Tamilowie byli patronami języka sanskryckiego.
W Kedzie odnaleziono inskrypcję w sanskrycie datowaną na rok 1086 n.e. Pozostawił ją Kulottunga I z imperium Chola. Świadczy ona o kontaktach handlowych między imperium Chola a Malajami.
Wczesny okres nowożytny i późniejszy
.svg)
Flaga Kedy w XVIII wieku
W At-Tarikh Salasilah Negeri Kedah opisano nawrócenie rodu królewskiego na islam w 1136 r. n.e. Historyk Richard O. Winstedt zauważa jednak, że relacja z Aceh podaje bardziej prawdopodobną datę nawrócenia na islam na rok 1474. Data ta jest również zgodna z Rocznikami Malajskimi, które opisują radżę Kedy, który odwiedził Malakkę za panowania ostatniego sułtana, ubiegając się o honor królewskiej opaski, symbolizującej suwerenność muzułmańskiego władcy Malajów. Prośba Kedy była odpowiedzią na zostanie wasalem Malakki.
Kedah później dostał się pod wasalstwo syjamskie i nadal uznawał zwierzchnictwo Ayutthayi, pomimo jednoczesnego przyjęcia inwestytury z nobat (królewskie bębny) i królewskich szat od sułtanatu Malakka. Od początku XVII wieku władcy Kedah regularnie wysyłali daninę Bunga mas do Syjamu. Kedah nawet udzielił ostrej reprymendy malajskiemu władcy Patani, Radży Ungu, za sprzeciwianie się Syjamowi i pomógł w pośredniczeniu w pojednaniu między Syjamem a Patani. Królewskie genealogie Kedah podkreślały również ich rodzinne powiązania z Syjamczykami. W 1592 roku Penang odwiedzili Brytyjczycy, którzy spotkali miejscowych Orang Asli.
W 1715 roku młodszy brat władcy Kedahan obiecał Bugisom pewną ilość cyny, jeśli pomogą mu odnieść zwycięstwo w sporze sukcesyjnym. Po tym, jak nie udało mu się dostarczyć nagrody, Bugisowie zaatakowali i splądrowali Kedah w Selangor. Co więcej, odmowa Bugisów oddania połowy łupów ich sułtanowi Johor (zwyczaj Bugisów wymagał tylko jednej dziesiątej) doprowadziła do ich buntu przeciwko Johor, co doprowadziło do odłączenia Selangoru od imperium Johor.
W XVII wieku Kedah został zaatakowany przez Portugalczyków, a także przez Sułtanat Aceh. Później, pod koniec XVIII wieku, w nadziei, że Wielka Brytania ochroni to, co pozostało z Kedah przed Syjamem, sułtan Abdullah Mukarram Shah zgodził się oddać Penang Brytyjczykom. Syjamczycy jednak najechali Kedah w 1821 roku, i pozostał on pod kontrolą syjamską pod nazwą Syburi. W 1896 roku Kedah wraz z Perlis i Setul została połączona w syjamską prowincję Monthon Syburi, która przetrwała do momentu przekazania jej Brytyjczykom na mocy traktatu angielsko-syjamskiego z 1909 roku.
Podczas II wojny światowej Kedah (wraz z Kelantanem) była pierwszą częścią Malajów, która została zaatakowana przez Japończyków. Japończycy zwrócili Kedah swoim tajskim sojusznikom, którzy zmienili jej nazwę na Syburi, ale po zakończeniu wojny powróciła pod panowanie brytyjskie. Kedah stała się jednym ze stanów Federacji Malajów w 1948 roku, która uzyskała niepodległość w 1957 roku. Malaje zostały następnie powiększone i stały się Malezją w 1963 roku.
Królestwo Dapitan (? - 1595)
Królestwo Dapitan (zwane także Królestwem Bool) to termin używany przez lokalnych historyków z Bohol na Filipinach w odniesieniu do państwa Dauis – Mansasa we współczesnym mieście Tagbilaran i sąsiedniej wyspie Panglao. Ilość artefaktów odkopanych w miejscach Dauis i Mansasa mogła zainspirować do stworzenia legendy o „Królestwie Dapitan” poprzez połączenie ustnych legend ludu Eskaya i wydarzeń historycznych, takich jak najazd Ternatean na Bohol i migracja Boholanos pod rządami Datu Pagbuaya do Dapitan.
Historia
Wczesna historia
Na początku XVII wieku ojciec Ignacio Alcina odnotował, że pewien Datung Sumanga z Leyte zabiegał o względy księżniczki Bugbung Humasanum z Bohol i poślubił ją po najeździe na cesarskie Chiny, a potem byli prekursorami tamtejszego ludu. W 1667 roku ojciec Francisco Combes w swojej Historii de Mindanao wspomniał, że ludność wyspy Panglao najechała kiedyś kontynentalną część Bohol, narzucając następnie swoją dominację gospodarczą i polityczną na tym obszarze. Z powodu wojny uważali poprzednich mieszkańców wysp za swoich niewolników, o czym świadczy na przykład fakt, że Datu Pagbuaya, jeden z władców Panglao, uważał Datu Sikatuna za swego wasala i krewnego. Inwazja ludności Panglao na kontynentalną część Bohol zapoczątkowała narodziny tak zwanego „królestwa” Bohol, znanego również jako „Królestwo Dapitan na Bohol”. Królestwo Bohol prosperowało pod rządami dwóch braci władców Panglao, Datu Dailisana i Datu Pagbuaya, dzięki nawiązaniu kontaktów handlowych z sąsiadującymi krajami Azji Południowo-Wschodniej, szczególnie z Sułtanatem Ternate. Alcina nazywał je „Wenecją Visayas”, ponieważ było to skupione na morzu Kedatuan z kwitnącymi kanałami i składało się z 10 000 budynków na palach na wodzie. Kwitnący handel w „królestwie” Bohol zawdzięcza się jego strategicznemu położeniu wzdłuż ruchliwych kanałów handlowych Cebu i Butuan. Aby inne kraje, takie jak Ternate, mogły uzyskać dostęp do ruchliwych portów handlowych Visayas, muszą najpierw nawiązać stosunki dyplomatyczne z „królestwem” Bohol.
Relacje między sułtanatem Ternate na Molukach i Bohol pogorszyły się, gdy sułtan Ternatan dowiedział się o smutnym losie swojego wysłannika i jego ludzi, którzy zostali straceni przez dwóch rządzących wodzów Bohol jako kara za znęcanie się nad jedną z konkubin. W ramach zemsty Ternate wysłało dwudziestu joangów przebranych za przyjaznych kupców z pomocą portugalskiej artylerii i kilkoma ludźmi, aby zaatakowali Bohol. Zaskoczeni mieszkańcy Bohol nie mogli się obronić przed najeźdźcami z Ternatan, którzy byli również wyposażeni w zaawansowaną broń palną, taką jak muszkiety i arkebuzy, które Boholanos zobaczyli po raz pierwszy. Wielu Boholanos straciło życie w tym konflikcie, w tym Dailisan. Po najeździe Pagbuaya, który pozostał jedynym panującym wodzem wyspy, postanowił opuścić Bohol wraz z resztą wolnych ludzi, ponieważ uważali wyspę Bohol za nieszczęśliwą i przeklętą. Osiedlili się na północnym wybrzeżu wyspy Mindanao, gdzie założyli osadę Dapitan.
Okres kolonialny Hiszpanii
Królestwo Dapitan odegrało kluczową rolę w rozprzestrzenianiu się hiszpańskich podbojów i kontroli nad Filipinami. Podbój Filipin byłby niemożliwy bez wierności i pomocy kilkuset wojowników Bisaya, w tym Boholanos, którzy podzielają z Hiszpanami nienawiść do muzułmanów; Bohol zostało kiedyś zniszczone przez sułtanat Ternate, a Hiszpania została najechana przez kalifat Umajjadów.
Don Pedro Manuel Manooc, znany ze swoich umiejętności wojskowych i nawigacyjnych, pomógł Hiszpanom w ich inwazji na Manilę 24 maja 1570 r., a Bicol (wyruszając z Camarines) w lipcu 1573 r. W 1667 r. kronikarz o. Francisco Combés SJ opisał Manooca w języku hiszpańskim jako „Fiero, hombre que facilmente se embravece”, co oznacza „ten, który łatwo się nagrzewa jak żelazo”.
Przez pewien czas, podczas podboju Bicol, Manooc wraz ze swoimi krewnymi zakładał i osiedlał się we wsiach Bacon, Bulusan, Gubat i Magallanes, chroniąc te nadmorskie osady przed barbarzyńskimi piratami Moro i torując drogę ewangelicznym misjom franciszkanów. Prawie dwieście lat później, 13 czerwca 1764 roku, prawnuk Manooca, Don Pedro Manook, został pierwszym gobernadorcillo Gubat, gdy stało się ono niezależnym miastem.
Manooc wspierał także kampanie hiszpańskie w Cebu, Mindanao, Caraga i Jolo. Podczas jednego z odnotowanych wydarzeń Manooc pokonał sułtana Jolo, uciekając jako zbieg, który miał flotę złożoną z 12 joang i ostatecznie zdobył okręt flagowy. W 1595 roku Manooc dotarł do Lanao, pokonując Maranaos, którzy byli wówczas pod ochroną sułtanatu Maguindanao, ostatecznie zdobywając osadę na wyspie Bayug, miejsce na terenie dzisiejszego barangaju Hinaplanon, i zakładając Iligan jako jedną z najwcześniejszych osad chrześcijańskich w kraju.
Kapitan Laria, kuzyn Manooca, służył Hiszpanii podczas podboju Moluków w 1606 roku.
Siostra Manooca, Doña Madalena Baluyot (lub Bacuya), znana była jako mediatorka i pacyfistka różnych frakcji plemienia Subanon, co zyskało szacunek jego wodzów. W 1596 roku Doña Baluyot pośredniczyła w kontaktach między miejscowymi a misjonarzami, wspierając misje jezuickie we wschodnim Mindanao i ostatecznie nawracając Datu Silongana (ochrzczonego Felipe Silongana), władcę Butuanu, co doprowadziło do dalszej ewangelizacji Caragi i Davao Oriental.
Córka Manooca, Doña Maria Uray, później poślubiła wojownika Gonzalo Maglintiego. Manooc zmarł, a jego szczątki pochowano przed głównym ołtarzem Katedry Metropolitalnej w Cebu, co było zaszczytem nadawanym za wspieranie imperium hiszpańskiego. Po jego śmierci zięć Maglinti i wnuk Pedro Cabili ( lub Cabilin ) nadal bronili osad chrześcijańskich przed flotami Maranao i Maguindanao z Sirawai, Zamboanga, w kierunku krańców Iligan i Zatoki Panguil. Maglinti był również znany z czuwania nad wyspami i wysyłania informacji do ustalonych osad w Cebu i Iloilo w obliczu zagrożeń ze strony piratów Moro.
Pedro Cabili miał zaledwie 7 lat, gdy dołączył do swojego ojca Maglintiego w podboju i był również znany jako zaciekły wojownik doskonale wyszkolony w walce wręcz. W XVIII i XIX wieku rodzina dominowała w polityce w Dapitan i Iligan. W tym czasie Hiszpanie używali Dapitan jako placówki wojskowej do operacji przeciwko Moros. Hiszpania zbudowała szereg fortów wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża, w Dapitan, Iligan i Ozamis, wspieranych przez rodzinę Cabili. Ostatecznie Cabili stał się przodkiem przyszłego członka zgromadzenia, senatora i sekretarza obrony Tomasa Cabili , gubernatora Iligan Remigio Cabili oraz burmistrzów Broda i Camilo Cabili. Camilo Cabili został również kongresmenem Iligan od 1984 do 1986 roku podczas Regular Batasang Pambansa.
W 1622 roku Datu Salangsang, wnuk Baluyota i władca dzisiejszego Cagayan de Oro i Misamis Oriental, dzięki swojej interwencji zezwolił na misje augustianów Recollect w tej prowincji. Siedziba rządu Salangsanga znajdowała się w Huluga, na obecnym sitio Taguanao w południowym barangaju w Indahag, ale później przeniósł się on do dzisiejszego Cagayan de Oro i założył go na polecenie ks. Agustin de San Pedro (znany również jako El Padre Capitan) w 1627 roku, zabezpieczając osadę wśród zagrożeń ze strony Maranaos i sułtana Kudarata
Opowieść o młodzieńcu potrafiącym oderwać się od Nieba
Gdy Niebiański Duch Przewodni długo nie wracał z Kraju Pośród Uprawnych Pól, Najwyższa Święta Moc Życiodajna i Święcąca na Niebie zaczęli się zastanawiać, którego niebiańskiego ducha posłać na ziemię tym razem. Duch z Nadmiarem Pomysłów zaproponował Młodziana Potrafiącego się Oderwać od Nieba, syna Ducha Związanego z Niebem.
Dano mu niebiański łuk na jelenie i niebiańskie pierzaste strzały, po czym wysłano na wyprawę. Na ziemi Młodzian Potrafiący się oderwać od Nieba poślubił Dziewoi Promieniejącej od Wewnątrz, córkę Wielkiego Pana Błogosławiącego Ziemi, i zdecydował, że zagarnie Kraj Pośród Uprawnych Pól dla siebie.
Kiedy nie wracał przez osiem lat, duchy zasugerowały wysłano do niego bażanta zwanego Płaczką. Płaczka zstąpiła na ziemię i usiadła na klonie rosnącym obok domu Młodziana Potrafiącego się Oderwać od Nieba. Niewiasta Zabrana z Nieba usłyszała ptaka i przekazała jego słowa, sugerując, że jego głos brzmi złowróżbnie i duch powinien go zabić. Młodzian Potrafiący się Oderwać od Nieba wziął niebiański łuk z sumaku oraz strzałę przeszywającą niebo i zastrzelił Płaczkę. Strzała przebiła na wylot jego pierś i zatrzymała się u stóp Świecącej na Niebie i Ducha Żywotnych Drzew, którzy przebywali wtedy w wyschniętym łożysku Rzeki Spokoju Niebios.
Duch Żywotnych Drzew pokazał strzałę wszystkim duchom, po czym rzucił nią z powrotem na ziemię, mówiąc, że jeżeli Młodzian Potrafiący się Oderwać od Nieba ma przewrotne zamiary, zginie od niej. Rano, gdy duch jeszcze spał, strzała trafiła go w pierś i zabiła. Lament Dziewoi Promieniejącej od Wewnątrz dotarł do niebios. Duch Związany z Niebem i jego rodzina zstąpili w smutku na ziemię i zbudowali Młodzianowi Potrafiącemu się Oderwać od Nieba chatę pogrzebową, w której spędzili osiem dni i osiem nocy na stypie
Langkasuka (II wiek–XV wiek)
Langkasuka była starożytnym malajskim królestwem hindusko-buddyjskim położonym na Półwyspie Malajskim (w dzisiejszej Tajlandii). Langkasuka rozkwitała od II do XV wieku jako najstarsze królestwo na Półwyspie Malajskim, gdzie uważa się, że zostało założone przez potomków Aśoki Wielkiego. Nazwa ma pochodzenie sanskryckie; uważa się, że jest połączeniem słów langkha oznaczającego „olśniewającą ziemię” i sukkha oznaczającego „błogość”.
Królestwo to, wraz ze Starym Kedah, należy do najwcześniejszych królestw założonych na Półwyspie Malajskim. Dokładna lokalizacja królestwa jest przedmiotem pewnych debat, ale odkrycia archeologiczne w Yarang niedaleko Pattani w Tajlandii sugerują prawdopodobną lokalizację. Przyjmuje się, że królestwo zostało założone w I wieku, prawdopodobnie między 80 a 100 rokiem n.e.
Według legendy podanej w Kedah Annals, królestwo zostało założone i nazwane przez Meronga Mahawangsę. Inna propozycja sugeruje, że nazwa może pochodzić od langkha i Ashoka, mauryjskiego hinduskiego króla-wojownika, który ostatecznie stał się pacyfistą po przyjęciu ideałów głoszonych w buddyzmie, a pierwsi indyjscy kolonizatorzy Przesmyku Malajskiego nazwali królestwo Langkasuka na jego cześć. Chińskie źródła historyczne dostarczyły pewnych informacji na temat królestwa i odnotowały króla Bhagadattę, który wysłał posłów na chiński dwór.
Kiedy król wyrusza, jedzie na słoniu. Towarzyszą mu sztandary, miotacze much, flagi i bębny, a sam jest ocieniony białym parasolem. Żołnierze jego straży są dobrze wyposażeni. Mieszkańcy kraju mówią, że ich państwo zostało założone ponad czterysta lat temu. Z czasem potomkowie osłabli, ale w domu królewskim był człowiek cnotliwy, do którego zwrócił się lud. Kiedy król się o tym dowiedział, uwięził tego człowieka, ale jego łańcuchy pękły w niewytłumaczalny sposób. Król wziął go za istotę nadprzyrodzoną i, nie śmiąc go skrzywdzić, wygnał go z kraju, po czym uciekł do Indii. Król Indii dał mu za żonę swoją najstarszą córkę. Niedługo potem, gdy król Lang-ya zmarł, główni ministrowie powitali wygnańca i ogłosili go królem.
— Liangshu, tłumaczenie Paul Wheatley
Ten król rządził przez ponad 20 lat. Jego następcą został jego syn, król Bhagadatta, który wysłał pierwszą misję poselską do Chin w 515 roku. Kolejni wysłannicy zostali wysłani w 523, 531 i 568 roku.
Transkrypcja nazwy królestwa w chińskich dokumentach zmieniała się z biegiem czasu. Pod koniec VII wieku buddyjski mnich Yi Jing wspominał o spotkaniu trzech chińskich mnichów, którzy mieszkali w miejscu o nazwie Lang-jia-shu (郎伽戍).
W dziele z czasów dynastii Song „Zhu fan zhi” (opublikowanym w 1225 roku) opisano kraj Ling-ya-si-jia (凌牙斯加). Wspomina się w nim, że jego mieszkańcy obcinali włosy i owijali się w kawałki materiału, a w jego produktach znajdowały się ciosy słonia, rogi nosorożca, gatunki drewna i kamfora. Kupcy handlowali winem, ryżem, jedwabiem i porcelaną. Wspomina się również, że kraj płacił daninę państwu o nazwie Sanfoqi, co zwykle interpretuje się jako Srivijaya.
Langkasuka była znana jako „Long-ya-xi-jiao” (龍牙犀角) w Daoyi Zhilüe z czasów dynastii Yuan (1279–1368); i „Lang-xi-jia” (狼西加) w czasach dynastii Ming (1368–1644), co zaznaczono na mapie Mao Kuna autorstwa admirała Zheng He. Daoyi Zhilüe wspomina, że mieszkańcy Langkasuki wytwarzali sól z wody morskiej i fermentowali wino ryżowe, a także produkowali hełmy z dzioborożców, drewno laka, miód i drewno gharu. Ludzie nosili bawełnę z Filipin i drukowane tkaniny z Indii i lokalnych źródeł.
„Langkasuka” została wspomniana w malajskim tekście „Hikayat Merong Mahawangsa”, a w jawajskim poemacie „Nagarakretagama” została nazwana „Lengkasuka”. Źródła tamilskie wymieniają „Ilangasokę” jako jedno z podbojów Rajendry Choli podczas jego wyprawy przeciwko imperium Srivijaya. Opisano je jako królestwo „nieustraszone w zaciętych bitwach”. Źródła tajskie nie wspominają o Langkasuce, ale Pattani zostało zidentyfikowane jako jedno z dwunastu miast Naksat pod wpływem Nakhon Si Thammarat w tajskich kronikach.
Zarys historii Langkasuki
Krótki zarys historii Langkasuki można ustalić na podstawie ograniczonych dostępnych zapisów historycznych. Uważa się, że królestwo zostało założone na początku II wieku n.e. Następnie przeszło okres upadku z powodu ekspansji Funan na początku III wieku. W VI wieku przeżyło odrodzenie i zaczęło wysyłać emisariuszy do Chin. Król Bhagadatta po raz pierwszy nawiązał stosunki z Chinami w 515 r. n.e., a dalsi emisariusze zostali wysłani w 523, 531 i 568 roku. Do VIII wieku prawdopodobnie dostało się pod kontrolę powstającego imperium Srivijaya. W 1025 roku zostało zaatakowane przez armie króla Rajendry Choli I w jego kampanii przeciwko Srivijaya. W XII wieku Langkasuka była danlią Srivijaya. Królestwo upadło, a jego koniec jest niejasny, ponieważ wysuwa się kilka teorii.
Pasai Annals wspominają, że Langkasuka została zniszczona około 1370 roku. Niektórzy uważali, że Langkasuka pozostawała pod kontrolą i wpływem Imperium Srivijaya do XIV wieku, kiedy to została podbita przez Imperium Majapahit. Langkasuka została prawdopodobnie podbita przez Pattani, ponieważ przestała istnieć w XV wieku. Wielu historyków podważa tę teorię i uważa, że Langkasuka przetrwała do lat 70. XV wieku. Uważa się, że obszary królestwa, które nie znajdowały się pod bezpośrednimi rządami Pattani, przyjęły islam wraz z Kedah w 1474 roku.
Lokalizacja
Chińskie i arabskie źródła umiejscowiły starożytne królestwo na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Malajskiego. Nowa Księga Tang wspomina, że Langkasuka graniczyła z Pan Pan, a mapa w wojskowym traktacie dynastii Ming Wubei Zhi umiejscawia je na południe od Songkli, w pobliżu rzeki Pattani. Arabski tekst z XV wieku podobnie umiejscawia królestwo między Kelantanem a Songkli. Jedyne sprzeczne informacje pochodzą z późniejszego malajskiego tekstu Hikayat Merong Mahawangsa , który umiejscawia je na zachodnim wybrzeżu jako poprzednika współczesnego Kedu, chociaż jego władca miał pewne powiązania z Pattani. Chińskie, arabskie i indyjskie źródła uważały Kedah i Langkasukę za oddzielne byty geograficzne. Jawajski poemat Nagarakretagama umiejscawia je na północ od Saiburi, jednak wydaje się sugerować, że pierwotnie znajdowało się na zachodnim wybrzeżu, ale później zostało przeniesione na wschód.
W 1961 roku, biorąc pod uwagę różne źródła, geograf i historyk Paul Wheatley doszedł do wniosku, że Langkasuka powinna znajdować się w pobliżu współczesnego miasta Pattani. Francuski archeolog i historyk Michel Jacq-Hergoualc'h zgodził się z tym i zaproponował dawne estuarium rzeki Pattani w pobliżu Yarang jako prawdopodobną lokalizację Langkasuka. Zasugerował również, że cały obszar między Pattani, Saiburi i Yala mógł być częścią Langkasuka. Współczesne eksploracje archeologiczne odkryły ruiny w pobliżu Yarang, wioski piętnaście kilometrów na południe od Pattani, które mogą być częścią miasta opisanego w Liangshu. Miasto znajdowało się w głębi lądu, 10 mil od wybrzeża i było połączone z rzekami prowadzącymi do morza za pomocą kanałów. Zamulenie dróg wodnych mogło doprowadzić do jego upadku.
Archeologia
W latach 60. XX wieku przeprowadzono kilka ekspedycji archeologicznych w celu zlokalizowania Langkasuki, zgodnie z sugestią Paula Wheatleya dotyczącą jej prawdopodobnej lokalizacji. W 1963 roku Stewart Wavell poprowadził ekspedycję z Cambridge w celu zlokalizowania Langkasuki i Tambralingi. Szczegóły tej wyprawy opisano w książce „The Naga King's Daughter”.
Badania archeologiczne w rejonie Yarang rozpoczęły się w 1989 roku, a rozpoczął je Departament Sztuk Pięknych Tajlandii. Większość ruin skupiła się w pobliżu wioski Ban Wat i mogła stanowić zalążek miasta. Pozostałe ruiny rozrzucono dalej na północ, w Ban Jalæ, a kilka kolejnych w Ban Prawæ. Podczas wykopalisk odkryto różne budowle i przedmioty buddyjskie, w tym tabliczki wotywne i rzeźby, co wskazuje na silną obecność buddystów w królestwie. Znaleziono również przedmioty związane z kultem hinduistycznym.
W regionie odnaleziono wiele chińskich i arabskich monet wykonanych z brązu, co świadczy o aktywności handlowej królestwa. Znaleziono również dwie srebrne monety Sasanidów.
Królowie Langkasuki
Poniżej znajduje się lista ośmiu władców Langkasuki, Meronga i jego potomków według Kronik Kedah:
- Król Merong Mahawangsa: Władca z Rzymu, który później osiedlił się w Dolinie Bujang i założył Królestwo Langkasuka. Uważa się, że był potomkiem Aleksandra Wielkiego. Jego następcą został jego najstarszy syn, Merong Mahapudisat. Merong wyjechał następnie do Rzymu, pozostawiając syna na tronie Langkasuka.
- Król Merong Mahapudisat: Został królem Langkasuki po tym, jak jego ojciec, Merong Mahawangsa, wrócił do Rzymu. Był najstarszym synem. Legendy głoszą, że był również pierwszym królem Syjamu.
- Król Ganjil Sarjuna: Został koronowany na króla po śmierci brata. Był drugim najstarszym członkiem rodziny. Założył królestwo Gangga Negara.
- Raja Puteri (Królewska Księżniczka): Została królową Langkasuki po śmierci swojego brata Ganjila Sarjuny. Jest najmłodszą córką w rodzinie. Była również pierwszą władczynią Pattani.
- Król Seri Mahawangsa: Został królem Langkasuki po śmierci swojego brata, Ganjila Sarjuny.
- Seri Maha Inderawangsa: Syn Seri Mahawangsy. Nazywano go „Raja Bersiongiem” lub Królem Kłów ze względu na jego kanibalistyczne zachowanie polegające na piciu ludzkiej krwi. Był następcą Seri Mahawangsy, ale z powodu jego zachowania ministrowie królestwa nie mieli innego wyjścia, jak tylko zbuntować się przeciwko niemu. Uciekł na Górę Jerai, gdzie długo pozostawał w ukryciu, a później miał syna, który nazywał się Phra Ong Mahapudisat. Jego syn, nieświadomy swojego królewskiego pochodzenia, mieszkał w wiosce swojej matki, zanim został wezwany do pałacu, gdzie ujawniono jego tożsamość.
- Król Phra Ong Mahapudisat: Po śmierci Seri Mahawangsy, Langkasuka potrzebowała następcy z królewskimi więzami krwi. Phra Ong Mahapudist został koronowany na króla po śmierci ojca.
- Sułtan Mudzafar Shah, Phra Ong Mahawangsa: Był jedynym synem Phra Ong Mahapudisata. Pierwotnie był hinduistą, ale gdy islam dotarł na Półwysep Malajski, przyjął islam i zmienił imię na Sułtan Mudzafar Shah, a Królestwo Langkasuka na Sułtanat Kedah.
Subskrybuj:
Komentarze (Atom)