Whang-od Oggay

Whang-od Oggay urodzona 17 lutego 1917, znana również jako Maria Oggay, jest artystką tatuażu z wioski Buscalan w Tinglayan w Kalinga na Filipinach. Często opisywana jest jako „ostatnia” i najstarsza mambabatok (tradycyjna tatuatorka Kalinga) i należy do ludu Butbut z większej grupy etnicznej Kalinga. 

W wieku 11 lat zaczęła tatuować łowców głów i kobiety z plemienia Butbut. Wojownicy z plemienia Butbut tradycyjnie zdobywali tatuaże za czyny w walce. Po zakończeniu wojen plemiennych w regionie, Whang-od kontynuuje tradycyjne tatuowanie turystów odwiedzających Buscalan. 

W przeciwieństwie do większości Filipińczyków nie mówi po filipińsku ani po angielsku. Komunikuje się wyłącznie w języku kalinga, swoim ojczystym języku, oraz w języku ilocano, lingua franca północnego Luzonu. 

W kwietniu 2023 roku 106-letnia Whang-od pojawiła się na okładce numeru poświęconego urodzie Vogue Philippines, stając się najstarszą żyjącą osobą, która kiedykolwiek znalazła się na okładce Vogue. 

Krajowa Komisja ds. Kultury i Sztuki (NCCA) przyznała Whang-od prestiżową nagrodę Dangal ng Haraya w Tabuk, stolicy etnicznej prowincji Kalinga w Whang-od, w 2018 r. Była nominowana do nagrody National Living Treasures Award (Gawad Manlilikha ng Bayan) w 2017 r. Jej nominacja jest nadal rozpatrywana przez NCCA.

Whang-od zaczęła tatuować w wieku 15 lat, tradycyjnej sztuki, której nauczył ją jej ojciec, uważany za mistrza tatuażu w regionie. Tradycyjnie tylko mężczyźni ze szczególnymi tradycjami w tatuowaniu mogli uczyć się tej sztuki. Whang-od była wyjątkiem ze względu na jej talent i potencjał dostrzeżony przez ojca. W późniejszym życiu wybranymi uczniami Whang-od były wyłącznie kobiety, co po raz pierwszy w udokumentowanej historii Kalingi złamało tradycję dziedziczną. Pomimo złamania tradycji, jej społeczność zaakceptowała jej decyzję. Wykonywała batok , tradycyjne tatuowanie ręcznie, na męskich łowcach głów, którzy zdobywali tatuaże chroniąc wioski lub zabijając wrogów.  Tatuowała również kobiety z ludu Butbut w Buscalan, Kalinga, głównie w celach estetycznych. Jako tradycyjna tatuatorka Kalingi lub mambabatok , zajmowała się wróżeniem i śpiewaniem pieśni podczas robienia tatuaży. Każdy jej projekt zawiera symboliczne znaczenia charakterystyczne dla kultury mambabatok. Na przykład wojownik, który zabił wroga, otrzymywał tatuaż przedstawiający orła po powrocie z bitwy. 

Pierwszy tatuaż wykonano jej jako nastolatce, a wzory przedstawiały drabinę i pytona. Tatuaż z pytonem był szczególnie ważny w świętych historiach jej ludu. Zgodnie z ich rdzenną religią, tatuaż przedstawiający łuskę pytona został po raz pierwszy podarowany Lagkunawie, pięknej szlachciance z wioski Tinglayan (rodzinnej wioski Whang-od). Był to dar od boga-bohatera Banny, który zakochał się w śmiertelniku. Od tamtej pory tatuaż był przekazywany z pokolenia na pokolenie. Fatok to termin używany do tatuowania kobiet w celu pokazania piękna i bogactwa. Kiedy ramię kobiety jest tatuowane tak jak własne tatuaże Whang-od, rodzina kobiety jest zobowiązana zapłacić tatuatorowi prosię lub wiązkę zebranego ryżu (lokalnie nazywanego dalan). Z drugiej strony, fi-ing to termin używany w odniesieniu do tatuowania wojowników Butbut na ich piersiach i ramionach. Whang-od praktykował fi-ing, dopóki rząd nie zniechęcił ich do polowań na głowy. Fi-ing ostatni raz praktykowano w 1972 roku. 

Chociaż łowcy głów już nie istnieją, Whang-od nadal robi tatuaże turystom z Buscalan. Jednak nie śpiewa już pieśni podczas tatuowania turystów, ponieważ pieśni te służą jedynie upiększaniu kobiet z plemienia Kalinga i świętowaniu zwycięstwa mężczyzn z plemienia Kalinga w bitwie. Do jej znanych klientów należą Rhian Ramos, Drew Arellano, Liza Diño i Ice Seguerra. 

Jej wczesne prace tatuażowe nie przynosiły jej żadnych dochodów, ale ze względu na napływ turystów do jej miasta, w 2015 roku zarabiała co najmniej 5000 PHP dziennie za swoje tatuaże. Przyjmuje około dwudziestu do trzydziestu klientów dziennie. Obecnie, ze względu na podeszły wiek, wykonuje jedynie proste tatuaże. Jej uczennice, wszystkie kobiety, kontynuują tę tradycję dla niej i swoich podopiecznych. 

Używany przez nią tusz do tatuażu składa się z rodzimych materiałów, zwykle mieszanki węgla drzewnego i wody, którą wciera się w skórę za pomocą ciernia z drzewa calamansi lub pomelo. Ta starożytna technika batok ma tysiącletnią historię i jest stosunkowo bolesna w porównaniu do konwencjonalnych technik. Wykorzystuje wzory znalezione w naturze i podstawowe kształty geometryczne. Ma wiele charakterystycznych tatuaży, ale od 2017 roku jej charakterystyczny tatuaż składa się z trzech kropek, reprezentujących ją i jej dwóch uczniów, przedstawionych jako kontynuacja formy sztuki od starszego do następnego pokolenia. 

Oprócz tego, że jest artystką tatuażu, Whang-od jest szanowaną starszą wiejską i gra na flecie nosowym. Zajmuje się również pracami rolniczymi, takimi jak karmienie świń i kurczaków oraz uprawa ryżu.

Życie osobiste

Kiedy była bardzo młoda, Whang-od miała chłopaka o imieniu Ang-Batang, wojownika Butbut. Wykonała na Ang-Batangu batok po pierwszym zwycięstwie wojownika w bitwie. Wielu starszych sprzeciwiało się jej relacjom z Ang-Batangiem, uważając, że linia krwi mężczyzny nie była czysta. Ostatecznie zaaranżowano małżeństwo Ang-Batanga z najlepszym przyjacielem Whang-od, Hogkajonem. Ang-Batang zmarł w wyniku wypadku przy wyrębie, gdy Whang-od miała 25 lat. 

Grace Palicas, 

prawnuczka i starsza uczennica Whang-oda, robi tatuaż na twarzy i kontynuuje tradycję batok.

Później postanowiła nigdy nie wyjść za mąż i nie mieć dzieci, nie pozostawiając żadnych bezpośrednich potomków, którzy mogliby kontynuować jej dziedzictwo jako mambabatok , czyli tradycyjnej artystki tatuażu Kalinga. Miała związki z innymi wojownikami Kalinga, ale pozostała niezamężna ze względu na swoją przysięgę. Zgodnie z tradycją, jej umiejętności tatuowania mogą być odziedziczone tylko poprzez linię rodową. Whang-od wierzy, że jeśli ktoś spoza linii krwi zacznie tatuować, tatuaże zostaną zakażone. Wpływ nowoczesności sprawił, że młodzi ludzie z jej wioski przez dziesięciolecia nie byli już zainteresowani przyjmowaniem prac tatuatorskich swoich starszych, aż wzrost uznania dla rdzennych zwyczajów w XXI wieku utorował drogę do zachowania tej formy sztuki w Buscalan. Whang-od wyszkoliła Grace Palicas, swoją prawnuczkę, i Ilyanga Wigana, kolejnego spadkobiercę linii krwi, aby kontynuowali sztukę tatuażu jej ludu. Stopniowo kolejni następcy linii krwi zaczęli interesować się formami sztuki swojego ludu, w tym 12-letni chłopiec o imieniu Den Wigan. Jednakże ci następcy nie wykonywali innych prac mambabatok, a ich własne tatuaże nie są tak skomplikowane jak te Whang-od. Co więcej, według filipińskiej antropolog Analyn Salvador-Amores, inne tradycje batok, które obejmują śpiewy i wróżenie oraz ujawnianie symbolicznych znaczeń tatuaży, mogą zaniknąć wraz z Whang-od, ponieważ nie są przekazywane jej następcom. Śpiewanie i wróżenie są wykonywane tylko dla ludu Kalinga, nigdy dla osób spoza sfery etnicznej. W związku z tym Whang-od może być ostatnią mambabatok ze swojej wioski, chyba że rdzenny lud Kalinga formalnie zdecyduje się na wykonanie tradycyjnych tatuaży jako części swojej współczesnej kultury, a jej uczniowie opanują skomplikowaną i niezwykle trudną sztukę śpiewania tatuaży przed jej śmiercią. 

Dziedzictwo i wpływ kulturowy

Senator Nancy Binay stwierdziła, że ​​wpływ Whang-od na filipińską kulturę pomógł podnieść świadomość i utrzymać wiedzę, tradycję i kulturę tatuaży Kalinga przy życiu i znaną młodszym pokoleniom i osobom spoza filipińskiej kultury. Praktyka tatuaży Kalinga była prawie wymarła, a sama idea była niejasna: „Tradycja Batok zmieniła się wraz z czasami współczesnymi w ciągu ostatnich tysiącleci”. Tytuł Whang-od jako „Ostatniej Artystki Tatuażu Kalinga” wkrótce stanie się nieprawdziwy. Mówi się, że Whang-od uczy obecnie 20 młodych dziewcząt i swoje wnuczki sztuki mambabatok , aby tradycja i wiedza nie umarły wraz z nią i aby jej dziedzictwo było przekazywane przez jej uczennice i wnuczki. Spośród dwudziestu młodych uczennic, które uczy, tylko Grace Palicas i Ilyang Wigan są uważane za jej jedyne prawdziwe uczennice; Ze względu na tradycję, nauka batoka może być przekazywana i nauczana wyłącznie krewnych. Charakterystyczny tatuaż Whang-od składa się z trzech kropek, które reprezentują ją samą i jej krewnych uczniów, a także kolejne pokolenie w jej sztuce. Mimo że te tatuaże Kalinga składają się z symboli występujących w naturze i przedstawiają proste wzory geometryczne, nie niosą ze sobą tego samego znaczenia, jakie miały, gdy zdobywano je poprzez kulturę wojenną.

Kontrowersje wokół daty urodzenia

Według różnych źródeł Whang-od urodziła się 17 lutego 1917 roku, a w 2017 roku skończyła 100 lat. [Jednak rząd i niektóre grupy wątpiły w jej twierdzenie, ponieważ nie przedstawiła żadnych ważnych dokumentów potwierdzających datę urodzenia. W wielu obszarach głębinowych na Filipinach, takich jak Buscalan, nie było żadnych zapisów dat urodzenia w czasie, gdy rzekomo urodziła się Whang-od, zapisy dat urodzenia na papierze nie były częścią kultury społeczności w tamtym czasie, a przeszłe napięcia etniczne podsycały wojny plemienne. W czerwcu 2017 roku otrzymała filipiński identyfikator pocztowy, który formalnie uznał jej datę urodzenia jako 17 lutego 1917 roku, co uprawniało ją do świadczeń na mocy ustawy o stulatkach. 

Uznanie

Ze względu na status Whang-od jako ostatniej mambabatok swojego pokolenia, jej rolę w zwiększaniu świadomości na temat tradycyjnej formy tatuażu i szkoleniu wielu praktyków, wielu internautów lobbowało za tym, aby została jedną z Narodowych Artystek Filipin. Kampania hashtagowa (#WangOdNationalArtist) rozpoczęła się we wrześniu 2015 r., a hashtag został udostępniony w mediach społecznościowych około 11 tysięcy razy po prawie miesiącu. Niektórzy internauci prowadzili kampanię na rzecz przyznania jej zamiast tego Nagrody Narodowego Żywego Skarbu. 

W 2015 roku ówczesna senator Miriam Defensor Santiago zaapelowała do swoich kolegów z filipińskiego Senatu, aby w rezolucji zgłosili Whang-od jako jeden z Narodowych Żywych Skarbów (GAMABA lub Gawad Manlilikha ng Bayan w języku tagalskim), którzy mają rangę równą Narodowym Artystom. Senator Nancy Binay w rezolucji senackiej z czerwca 2016 roku nakazała filipińskiemu Senatowi nominowanie Whang-od jako Narodowego Żywego Skarbu. Podobnie jej nominacja na Narodowego Artystę lub Narodowego Żywego Skarbu została poparta przez senatora i ambasadora ONZ Lorena Legardę w odrębnej rezolucji Senatu.

Były przewodniczący Narodowej Komisji Kultury i Sztuki Filipin (NCCA) Felipe de Leon Jr. również wyraził swoje poparcie dla nominacji Whang-od i argumentował, że rolą mambabatok jest stanie się symbolem jedności i wsparcia społeczności. Dodał również, że pomaga ona swojej społeczności poprzez tatuowanie turystów i że praktykuje tradycyjną formę sztuki Kalinga jako sposób na życie, dlatego powinna kwalifikować się zarówno do nagrody National Living Treasure Award, jak i National Artists Award. Filipińska antropolog i profesor Uniwersytetu Filipin w Baguio Analyn Salvado-Amores powiedziała, że ​​chociaż nie ma zastrzeżeń co do nominacji Whang-od do GAMABA, Whang-od może nie otrzymać nagrody, ponieważ zarabia na tatuowaniu, a jednym z wymogów nagrody GAMABA jest wykonywanie rzemiosła bez czerpania z tego żadnych zysków. Jeśli jednak podniesiona kwestia utrudni jej ogłoszenie Narodowym Skarbem Życia, wówczas nadal może zostać nominowana do Narodowej Nagrody Artystycznej, która ma taką samą rangę jak Nagroda Narodowego Skarbu Życia. 

Whang-od został oficjalnie nominowany do nagrody National Living Treasures Award podczas 66. wydarzenia Manila Fame 21 października 2017 r. Nominację przyjęła NCCA podczas ceremonii w ramach wydarzenia. NCCA finalizuje dokumenty dotyczące nadania nagrody Whang-od i uzyskania podpisu prezydenta Filipin. Po nałożeniu nagrody Whang-od otrzyma złoty medalion, miesięczne świadczenie w wysokości 14 000 PHP i stypendium początkowe w wysokości 100 000 PHP. 28 lutego 2018 r. Senat Filipin jednogłośnie przyjął rezolucję popierającą i nominującą Whang-od do GAMABA. 

12 czerwca 2018 r. Narodowa Komisja Kultury i Sztuki ogłosiła, że ​​prestiżowa nagroda Dangal ng Haraya zostanie wręczona Whang-od 25 czerwca w Tabuk w Kalinga, stolicy rodzinnej prowincji Whang-od. Finałowy etap prac Komitetu GAMABA (Narodowej Nagrody Żywych Skarbów) wciąż trwa.

14 lutego 2024 roku Whang-od otrzymał od prezydenta Bongbonga Marcosa Prezydencki Medal Zasługi. 

1 maja 2024 roku Michelle Dee dała sobie wytatuować na ramieniu swój podpis w postaci trzech kropek, wykonany przez Whang-oda. Następnie żartobliwie „ukoronowała” Whang-od na „królową piękności”, a ta ostatnia podpisała szkic długiej, czarnej sukni Dee, inspirowany tatuażem, autorstwa Whang-oda. Dee podarowała jej również koszulkę z napisem „Filipinas 2023” z przodu i napisem „MMD” z tyłu. 

Wydarzenia

Whang-od była obecna na Dutdutan Tattoo Expo 2012 na Filipinach, gdzie miała własne stoisko. Zdjęcie Whang-od znajduje się na wystawie w Royal Ontario Museum w Kanadzie. Wystawa nosi tytuł „Tatuaże: Rytuał. Tożsamość. Obsesja. Sztuka” i została po raz pierwszy zaprezentowana 2 kwietnia 2016 roku. Wystawcy wybrali zdjęcie spośród kilku innych zdjęć z innej wystawy w Musee Du Quai Branly w Paryżu. Nie wiedzieli o Whang-od, dopóki nie powiedział im o tym zwiedzający. 

W październiku 2017 roku Whang-od wraz z Palicas i Wigan, swoimi uczennicami i wnuczkami, udała się do Metro Manila, aby zaprezentować swoje rzemiosło na 66. targach Manila Fame. Organizatorzy targów Manila Fame spotkali się z krytyką po tym, jak w mediach społecznościowych pojawiło się ich zdjęcie. 

Media

Amerykański antropolog Lars Krutak odwiedził Kalingę w 2007 roku i udokumentował prace tatuażowe Whang-od. Odcinek 10-częściowego serialu Krutaka Tattoo Hunter, emitowany na Discovery Channel, stał się początkiem prezentowania kultury Kalingów i Whang-od światowej publiczności. W 2010 roku wystąpiła również w i-Witness, programie dokumentalnym telewizji GMA Network, który dokumentowała Kara David. 

W 2017 roku Whang-od wystąpiła w serialu Dayaw kanału informacyjnego NCCA i ABS-CBN, gdzie jej wkład w tożsamość narodową i dziedzictwo kraju przedstawili były przewodniczący NCCA Felipe De Leon Jr. i senator Loren Legarda. Historia jej życia została przedstawiona w serialu dramatycznym Wagas kanału GMA News TV z 2017 roku, w którym Janine Gutierrez wcieliła się w postać Whang-od. 

Nawet program Galileo odwiedził artystkę.

Ryż shari

Składniki:

• porcja ryżu (np. 1 kg)

Tezu:

• 1 litr octu ryżowego
• 30 dag cukru
• 6 dag soli
• 1 łyżeczka bulionu dashi w granulkach (lub 1/2 kostki bulionu rybnego)

Sposób przygotowania: 

1. Shari to zakwaszony ryż. 
2. Do przygotowania sushi używaj wyłącznie ryżu krótkoziarnistego i koniecznie jednego gatunku.
3. Nie wolno mieszać różnych rodzajów ryżu! 
4. Przygotuj tezu: wymieszaj wszystkie składniki (jeśli używasz bulionu rybnego, rozpuść go wcześniej w odrobinie gorącej wody). 
5. Przygotuj ryż: najpierw umyj go pod bieżącą zimną wodą i oczyść z niewyłuskanych ziarenek.
6. Potem zalej zimną, niechlorowaną wodą, odstaw na 30 minut. 
7. Następnie przełóż na sitko i dobrze osącz.
8. Zalej wodą (w proporcji 1 część ryżu na 1,25 części wody). 
9. Gotuj 20 minut pod przykryciem (najlepiej w specjalnym naczyniu do gotowania ryżu). 
10. W czasie gotowania nie odkrywaj naczynia. 
11. Gotowy ryż pozostaw w garnku jeszcze przez 10 minut. 
12. Przełóż do szerokiego naczynia i delikatnie polej tezu (300 ml na 1 kg ryżu). 
13. Szybko i starannie wymieszaj, uważając, aby nie połamać ziaren. 
14. W czasie mieszania należy chłodzić ryż. 
15. Da to efekt błyszczących ziarenek. 
16. Zimny ryż przełóż do innego garnka i zabezpiecz folią aluminiową. 
17. Zakwaszonego ryżu nie wolno wstawiać do lodówki! 
18. Najpopularniejsze są nigri i maki. 
19. Musisz uchwycić je pałeczkami, zanurzyć w sosie sojowym i zjeść w całości. 
20. Nie wolno swoimi pałeczkami podać sushi innej osobie.

Sylwetki gejsz: siostry Sato+ z Miyagawacho

Satokazu

Historia Kedy

Wykopaliska archeologiczne wskazują, że na północnym brzegu rzeki Merbok istniała osada już w I tysiącleciu n.e. Osada Merbok, Sungai Batu, została zbudowana w pobliżu ujścia rzeki. Wczesną historię Kedy można prześledzić na podstawie różnych źródeł, od okresu prehistorycznego, najsłynniejszego stanowiska archeologicznego w dolinie Bujang, wczesnego handlu morskiego Indii, Persji i Arabów, po pisemne dzieła wczesnych chińskich pielgrzymów i wczesne chińskie zapisy, a później częściowo historyczne Hikayat Merong Mahawangsa i Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah.

Około 170 r. n.e. do Kedy przybyły grupy wyznawców hinduizmu , do których wkrótce dołączyły ludy z pobliskich wysp oraz z północnego regionu Mon-Khmer. Kupcy z Indii, Persji i Arabii przybyli do Cieśniny Malakka, traktując Gunung Jerai jako punkt orientacyjny w swoich podróżach. 

Po VII wieku Srivijaya zyskała Kedah jako jednego ze swoich wasali. W handlu Kedah dostarczała własną cynę oraz produkty dżungli, takie jak rattan, żywica, miód, wosk pszczeli, słonie, kość słoniowa, orzechy areki, drewno Sepang i czarne drewno, a także czerpała zyski z poboru podatków. Kedah został zislamizowany w XV wieku (inna tradycja podaje rok 1136 n.e.), a następnie znalazł się pod władzą Malakki, a później Ayutthayi. Po odstąpieniu Penangu w 1786 roku, Kedah w latach 20. XIX wieku padła ofiarą inwazji Syjamu. Następnie Kedah został przekazany Wielkiej Brytanii na mocy traktatu angielsko-syjamskiego z 1909 roku i pozostał pod rządami Malajów Brytyjskich aż do uzyskania niepodległości jako część Malezji w 1957 roku.

Prehistoria

Austronezyjczycy rozpoczęli migrację na archipelag Azji Południowo-Wschodniej około 3500 lat temu. Obecnie powszechnie przyjmuje się, że kolebką języków austronezyjskich był Tajwan. Około 4000 lat temu austronezyjczycy rozpoczęli migrację na Filipiny. Później część ich potomków rozpoczęła migrację na południe, na tereny dzisiejszej Indonezji, oraz na wschód, na wyspy Pacyfiku.

Starożytny artefakt znaleziony w Kedah

Austronezyjczycy byli wspaniałymi żeglarzami, kolonizując tak odległe rejony jak Nowa Zelandia, Hawaje i Madagaskar. W niektórych regionach zawierali małżeństwa z miejscowymi mieszkańcami (Orang Asli), stając się Deutero-Malajami. Prawdopodobnie już w IV wieku p.n.e. Austronezyjczycy zaczęli żeglować na zachód w poszukiwaniu nowych rynków zbytu dla swoich produktów. 

Niektórzy grecko-rzymscy kupcy w I wieku n.e. opisywali ogromne statki nieindyjskie płynące ze wschodu z bogatym ładunkiem, prawdopodobnie z Archipelagu Malajskiego. Mogłoby to wskazywać, że Malajowie aktywnie uczestniczyli w handlu na Oceanie Indyjskim i prawdopodobnie obsługiwali znaczną część ruchu między Azją Południowo-Wschodnią a Indiami. 

Autor Periplusa opisuje trzy rodzaje jednostek pływających : lekkie łodzie przybrzeżne przeznaczone do lokalnego transportu, większe jednostki o bardziej skomplikowanej konstrukcji i większej ładowności, a na koniec duże statki oceaniczne, które odbywały podróże do Malajów, Sumatry i Gangesu.

Cywilizacja przedhinduska

Głęboko w estuarium rzeki Merbok znajduje się mnóstwo historycznych reliktów. Starożytne monumentalne ruiny, budynki, świątynie, port i wraki statków zostały pogrzebane w ziemi przez dwa tysiąclecia. W szczytowym okresie osada rozciągała się na powierzchni około 1000 kilometrów i dominowała nad północnymi równinami Półwyspu Malajskiego. Według współczesnych opisów stanowisko archeologiczne znane jest jako Sungai Batu. Należy do najstarszych cywilizacji w Azji Południowo-Wschodniej, opracowano kilka metod datowania pozostałości archeologicznych, aby określić wiek stanowiska w pewnym momencie czasu, niektóre dają szacunkowo V wiek p.n.e., gdzieś pomiędzy latami 545–387 p.n.e., przy czym 788 p.n.e. jest datą skrajną, w wyniku metody datowania.

Historia tego obszaru jest ściśle związana z przemysłem żelaznym. Znaleziska archeologiczne ujawniły liczne historyczne kopalnie, magazyny, fabryki i port, a także mnóstwo rud, pieców, żużla i sztabek najwyższej jakości . Ponadto technika wytopu żelaza metodą tuyere, stosowana w Sungai Batu, jest uznawana za najstarszą w swoim rodzaju. Produkt był bardzo poszukiwany i eksportowany do różnych części Starego Świata, w tym do starożytnych Indii, Chin, Bliskiego Wschodu, Korei i Japonii. 

W oparciu o wczesne doniesienia sanskryckie , obszar ten był znany jako „żelazna misa”. 

Wcześni mieszkańcy Archipelagu Malajskiego byli odnotowani jako wyznawcy rodzimego animizmu i szamanizmu, uderzająco podobnych do innych rodzimych religii Azji Wschodniej, takich jak shinto. Wyznawcy starożytnej religii ludowej wierzyli, że każdy element natury posiada ducha, znanego jako semangat . Semangat miał moc błogosławienia lub przeklinania społeczeństwa, dlatego duch powinien być zawsze zadowolony i zabawiany. W Sungai Batu dowody archeologiczne ujawniły ceremonialną i religijną architekturę poświęconą czci słońca i gór. 

Oprócz Sungai Batu, wczesny Archipelag Malajski był również świadkiem monumentalnego rozwoju innych późniejszych starożytnych dużych osad miejskich i polityk regionalnych, napędzanych głównie przez kosmopolityczne społeczeństwo rolnicze, kwitnące rzemiosło, kupców międzynarodowych i zagranicznych emigrantów. Chińskie zapisy odnotowały imiona Akola, P'an P'an, Tun Sun, Chieh-ch'a, Ch'ih-tu, wśród kilku. Do V wieku n.e. osady te przekształciły się w suwerenne miasta-państwa, wspólnie ukształtowane przez aktywny udział w międzynarodowej sieci handlowej i goszczenie ambasad dyplomatycznych z Chin i Indii.

Okres przedislamski

Kedah ostatecznie stała się częścią Srivijaya , co doprowadziło do rywalizacji z Imperium Ćolów od IX do XIII wieku n.e. Chola posiadali potężną flotę handlową i morską na Oceanie Indyjskim i w Zatoce Bengalskiej. Na początku XI wieku król Ćolów Rajendra I wysłał ekspedycję, aby zaatakować Kedah (Sri Vijaya) w imieniu jednego z jej władców, który zwrócił się do niego o pomoc w zdobyciu tronu. Flota Ćolów z powodzeniem pokonała Srivijaya, zdobyła i splądrowała Kedah.

W starożytnym Kedzie znajdowała się ważna i niewątpliwie hinduska osada, znana od czasów, gdy w latach 40. XIX wieku donosił o niej pułkownik James Low, a następnie została poddana dość wyczerpującym badaniom przez dr. Horace'a Walesa, który zbadał nie mniej niż trzydzieści stanowisk w okolicy Kedy. Wyniki wykazały, że miejsce to było nieprzerwanie zamieszkiwane przez wieki przez ludność pod silnymi wpływami południowoindyjskimi, buddyjskimi i hinduistycznymi. 

Kedah, leżące blisko wejścia do Cieśniny Malakka – a co ważniejsze, blisko szerokości geograficznej południowej części Indii – sprawiało, że statki płynące po Zatoce Bengalskiej były mniej narażone na zabłądzenie. Wcześni handlarze morscy z zachodu, po dotarciu do wybrzeża, zatrudniali tragarzy do transportu towarów tratwami, na słoniach lub pieszo wzdłuż rzek na przeciwległy brzeg Przesmyku Kra.

Pismo i napisy

Tamilowie przybywający z południowych Indii i miejscowi Malajowie używali już pisma zaokrąglonego, czyli vatteluttu, które różniło się od pisma dewanagari z północnych Indii. Vatteluttu było również powszechnie znane jako pismo pallawa przez badaczy Azji Południowo-Wschodniej, takich jak George Cœdès i DGE Hall. Tamilskie pismo vatteluttu później przekształciło się w pismo starokawi, używane na Jawie, Filipinach i Bali.

Znajdują się tam inskrypcje kamienne, które wskazują, że region Kedah już w 400 r. n.e. lub wcześniej był uznanym ośrodkiem handlowym. Jeden z wczesnych tekstów malajskich, w tym wersety karmy, odnosi się do króla o imieniu Ramaunibham, który może być pierwszym lokalnym władcą, którego imię zostało odnotowane w historii. Historia tego okresu ukazuje wpływ kultur indyjskich na region, a lokalna ludność w zamian wpływała na Hindusów, rozwijając ich umiejętności życia na morzu i w górach.

Napisany kamienny pręt nosi formułę Ye Dharma Hetu w południowoindyjskich znakach z IV wieku n.e., ogłaszając w ten sposób buddyjski charakter sanktuarium w pobliżu miejsca znalezienia (stanowisko I), z którego przetrwała jedynie piwnica. Jest on wyryty na trzech powierzchniach pismem Pallava lub zaokrąglonym pismem Vatteluttu z VI wieku n.e., prawdopodobnie wcześniej. Jeden z wczesnych kamieni z inskrypcjami odkrytych przez Jamesa Lowa w Bukit Meriam i w rzece Muda, wspomina o Raktamrrtika. Słowo Raktamrrtika oznacza „Czerwona Ziemia” (Tanah Merah).

Inskrypcje, zarówno w języku tamilskim, jak i sanskrycie, odnoszą się do działalności mieszkańców i władców kraju Tamilów w południowych Indiach. Inskrypcje tamilskie są co najmniej cztery wieki starsze od inskrypcji sanskryckich, z których sami pierwsi Tamilowie byli patronami języka sanskryckiego. 

W Kedzie odnaleziono inskrypcję w sanskrycie datowaną na rok 1086 n.e. Pozostawił ją Kulottunga I z imperium Chola. Świadczy ona o kontaktach handlowych między imperium Chola a Malajami. 

Wczesny okres nowożytny i późniejszy

Flaga Kedy w XVIII wieku

W At-Tarikh Salasilah Negeri Kedah opisano nawrócenie rodu królewskiego na islam w 1136 r. n.e. Historyk Richard O. Winstedt zauważa jednak, że relacja z Aceh podaje bardziej prawdopodobną datę nawrócenia na islam na rok 1474. Data ta jest również zgodna z Rocznikami Malajskimi, które opisują radżę Kedy, który odwiedził Malakkę za panowania ostatniego sułtana, ubiegając się o honor królewskiej opaski, symbolizującej suwerenność muzułmańskiego władcy Malajów. Prośba Kedy była odpowiedzią na zostanie wasalem Malakki. 

Kedah później dostał się pod wasalstwo syjamskie i nadal uznawał zwierzchnictwo Ayutthayi, pomimo jednoczesnego przyjęcia inwestytury z nobat (królewskie bębny) i królewskich szat od sułtanatu Malakka. Od początku XVII wieku władcy Kedah regularnie wysyłali daninę Bunga mas do Syjamu. Kedah nawet udzielił ostrej reprymendy malajskiemu władcy Patani, Radży Ungu, za sprzeciwianie się Syjamowi i pomógł w pośredniczeniu w pojednaniu między Syjamem a Patani. Królewskie genealogie Kedah podkreślały również ich rodzinne powiązania z Syjamczykami. W 1592 roku Penang odwiedzili Brytyjczycy, którzy spotkali miejscowych Orang Asli. 

W 1715 roku młodszy brat władcy Kedahan obiecał Bugisom pewną ilość cyny, jeśli pomogą mu odnieść zwycięstwo w sporze sukcesyjnym. Po tym, jak nie udało mu się dostarczyć nagrody, Bugisowie zaatakowali i splądrowali Kedah w Selangor. Co więcej, odmowa Bugisów oddania połowy łupów ich sułtanowi Johor (zwyczaj Bugisów wymagał tylko jednej dziesiątej) doprowadziła do ich buntu przeciwko Johor, co doprowadziło do odłączenia Selangoru od imperium Johor. 

W XVII wieku Kedah został zaatakowany przez Portugalczyków, a także przez Sułtanat Aceh. Później, pod koniec XVIII wieku, w nadziei, że Wielka Brytania ochroni to, co pozostało z Kedah przed Syjamem, sułtan Abdullah Mukarram Shah zgodził się oddać Penang Brytyjczykom. Syjamczycy jednak najechali Kedah w 1821 roku,  i pozostał on pod kontrolą syjamską pod nazwą Syburi. W 1896 roku Kedah wraz z Perlis i Setul została połączona w syjamską prowincję Monthon Syburi, która przetrwała do momentu przekazania jej Brytyjczykom na mocy traktatu angielsko-syjamskiego z 1909 roku.

Podczas II wojny światowej Kedah (wraz z Kelantanem) była pierwszą częścią Malajów, która została zaatakowana przez Japończyków. Japończycy zwrócili Kedah swoim tajskim sojusznikom, którzy zmienili jej nazwę na Syburi, ale po zakończeniu wojny powróciła pod panowanie brytyjskie. Kedah stała się jednym ze stanów Federacji Malajów w 1948 roku, która uzyskała niepodległość w 1957 roku. Malaje zostały następnie powiększone i stały się Malezją w 1963 roku.

Królestwo Dapitan (? - 1595)

Królestwo Dapitan (zwane także Królestwem Bool) to termin używany przez lokalnych historyków z Bohol na Filipinach w odniesieniu do państwa Dauis – Mansasa we współczesnym mieście Tagbilaran i sąsiedniej wyspie Panglao. Ilość artefaktów odkopanych w miejscach Dauis i Mansasa mogła zainspirować do stworzenia legendy o „Królestwie Dapitan” poprzez połączenie ustnych legend ludu Eskaya i wydarzeń historycznych, takich jak najazd Ternatean na Bohol i migracja Boholanos pod rządami Datu Pagbuaya do Dapitan.

Historia

Wczesna historia

Na początku XVII wieku ojciec Ignacio Alcina odnotował, że pewien Datung Sumanga z Leyte zabiegał o względy księżniczki Bugbung Humasanum z Bohol i poślubił ją po najeździe na cesarskie Chiny, a potem byli prekursorami tamtejszego ludu. W 1667 roku ojciec Francisco Combes w swojej Historii de Mindanao wspomniał, że ludność wyspy Panglao najechała kiedyś kontynentalną część Bohol, narzucając następnie swoją dominację gospodarczą i polityczną na tym obszarze. Z powodu wojny uważali poprzednich mieszkańców wysp za swoich niewolników, o czym świadczy na przykład fakt, że Datu Pagbuaya, jeden z władców Panglao, uważał Datu Sikatuna za swego wasala i krewnego. Inwazja ludności Panglao na kontynentalną część Bohol zapoczątkowała narodziny tak zwanego „królestwa” Bohol, znanego również jako „Królestwo Dapitan na Bohol”. Królestwo Bohol prosperowało pod rządami dwóch braci władców Panglao, Datu Dailisana i Datu Pagbuaya, dzięki nawiązaniu kontaktów handlowych z sąsiadującymi krajami Azji Południowo-Wschodniej, szczególnie z Sułtanatem Ternate. Alcina nazywał je „Wenecją Visayas”, ponieważ było to skupione na morzu Kedatuan z kwitnącymi kanałami i składało się z 10 000 budynków na palach na wodzie. Kwitnący handel w „królestwie” Bohol zawdzięcza się jego strategicznemu położeniu wzdłuż ruchliwych kanałów handlowych Cebu i Butuan. Aby inne kraje, takie jak Ternate, mogły uzyskać dostęp do ruchliwych portów handlowych Visayas, muszą najpierw nawiązać stosunki dyplomatyczne z „królestwem” Bohol.

Relacje między sułtanatem Ternate na Molukach i Bohol pogorszyły się, gdy sułtan Ternatan dowiedział się o smutnym losie swojego wysłannika i jego ludzi, którzy zostali straceni przez dwóch rządzących wodzów Bohol jako kara za znęcanie się nad jedną z konkubin. W ramach zemsty Ternate wysłało dwudziestu joangów przebranych za przyjaznych kupców z pomocą portugalskiej artylerii i kilkoma ludźmi, aby zaatakowali Bohol. Zaskoczeni mieszkańcy Bohol nie mogli się obronić przed najeźdźcami z Ternatan, którzy byli również wyposażeni w zaawansowaną broń palną, taką jak muszkiety i arkebuzy, które Boholanos zobaczyli po raz pierwszy. Wielu Boholanos straciło życie w tym konflikcie, w tym Dailisan. Po najeździe Pagbuaya, który pozostał jedynym panującym wodzem wyspy, postanowił opuścić Bohol wraz z resztą wolnych ludzi, ponieważ uważali wyspę Bohol za nieszczęśliwą i przeklętą. Osiedlili się na północnym wybrzeżu wyspy Mindanao, gdzie założyli osadę Dapitan. 

Okres kolonialny Hiszpanii

Królestwo Dapitan odegrało kluczową rolę w rozprzestrzenianiu się hiszpańskich podbojów i kontroli nad Filipinami. Podbój Filipin byłby niemożliwy bez wierności i pomocy kilkuset wojowników Bisaya, w tym Boholanos, którzy podzielają z Hiszpanami nienawiść do muzułmanów; Bohol zostało kiedyś zniszczone przez sułtanat Ternate, a Hiszpania została najechana przez kalifat Umajjadów.

Don Pedro Manuel Manooc, znany ze swoich umiejętności wojskowych i nawigacyjnych, pomógł Hiszpanom w ich inwazji na Manilę 24 maja 1570 r., a Bicol (wyruszając z Camarines) w lipcu 1573 r. W 1667 r. kronikarz o. Francisco Combés SJ opisał Manooca w języku hiszpańskim jako „Fiero, hombre que facilmente se embravece”, co oznacza „ten, który łatwo się nagrzewa jak żelazo”.

Przez pewien czas, podczas podboju Bicol, Manooc wraz ze swoimi krewnymi zakładał i osiedlał się we wsiach Bacon, Bulusan, Gubat i Magallanes, chroniąc te nadmorskie osady przed barbarzyńskimi piratami Moro i torując drogę ewangelicznym misjom franciszkanów. Prawie dwieście lat później, 13 czerwca 1764 roku, prawnuk Manooca, Don Pedro Manook, został pierwszym gobernadorcillo Gubat, gdy stało się ono niezależnym miastem.

Manooc wspierał także kampanie hiszpańskie w Cebu, Mindanao, Caraga i Jolo. Podczas jednego z odnotowanych wydarzeń Manooc pokonał sułtana Jolo, uciekając jako zbieg, który miał flotę złożoną z 12 joang i ostatecznie zdobył okręt flagowy. W 1595 roku Manooc dotarł do Lanao, pokonując Maranaos, którzy byli wówczas pod ochroną sułtanatu Maguindanao, ostatecznie zdobywając osadę na wyspie Bayug, miejsce na terenie dzisiejszego barangaju Hinaplanon, i zakładając Iligan jako jedną z najwcześniejszych osad chrześcijańskich w kraju.

Kapitan Laria, kuzyn Manooca, służył Hiszpanii podczas podboju Moluków w 1606 roku. 

Siostra Manooca, Doña Madalena Baluyot (lub Bacuya), znana była jako mediatorka i pacyfistka różnych frakcji plemienia Subanon, co zyskało szacunek jego wodzów. W 1596 roku Doña Baluyot pośredniczyła w kontaktach między miejscowymi a misjonarzami, wspierając misje jezuickie we wschodnim Mindanao i ostatecznie nawracając Datu Silongana (ochrzczonego Felipe Silongana), władcę Butuanu, co doprowadziło do dalszej ewangelizacji Caragi i Davao Oriental.

Córka Manooca, Doña Maria Uray, później poślubiła wojownika Gonzalo Maglintiego. Manooc zmarł, a jego szczątki pochowano przed głównym ołtarzem Katedry Metropolitalnej w Cebu, co było zaszczytem nadawanym za wspieranie imperium hiszpańskiego. Po jego śmierci zięć Maglinti i wnuk Pedro Cabili ( lub Cabilin ) ​​nadal bronili osad chrześcijańskich przed flotami Maranao i Maguindanao z Sirawai, Zamboanga, w kierunku krańców Iligan i Zatoki Panguil. Maglinti był również znany z czuwania nad wyspami i wysyłania informacji do ustalonych osad w Cebu i Iloilo w obliczu zagrożeń ze strony piratów Moro. 

Pedro Cabili miał zaledwie 7 lat, gdy dołączył do swojego ojca Maglintiego w podboju i był również znany jako zaciekły wojownik doskonale wyszkolony w walce wręcz. W XVIII i XIX wieku rodzina dominowała w polityce w Dapitan i Iligan. W tym czasie Hiszpanie używali Dapitan jako placówki wojskowej do operacji przeciwko Moros. Hiszpania zbudowała szereg fortów wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża, w Dapitan, Iligan i Ozamis, wspieranych przez rodzinę Cabili. Ostatecznie Cabili stał się przodkiem przyszłego członka zgromadzenia, senatora i sekretarza obrony Tomasa Cabili , gubernatora Iligan Remigio Cabili oraz burmistrzów Broda i Camilo Cabili. Camilo Cabili został również kongresmenem Iligan od 1984 do 1986 roku podczas Regular Batasang Pambansa.

W 1622 roku Datu Salangsang, wnuk Baluyota i władca dzisiejszego Cagayan de Oro i Misamis Oriental, dzięki swojej interwencji zezwolił na misje augustianów Recollect w tej prowincji. Siedziba rządu Salangsanga znajdowała się w Huluga, na obecnym sitio Taguanao w południowym barangaju w Indahag, ale później przeniósł się on do dzisiejszego Cagayan de Oro i założył go na polecenie ks. Agustin de San Pedro (znany również jako El Padre Capitan) w 1627 roku, zabezpieczając osadę wśród zagrożeń ze strony Maranaos i sułtana Kudarata