Birmańskie prawo zwyczajowe, znane również jako prawo zwyczajowe Myanmaru (မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေ), jest podstawowym zbiorem zasad prawnych stosowanych przede wszystkim do buddystów w Myanmarze, regulujących sprawy rodzinne, takie jak małżeństwo, rozwód, dziedziczenie i prawa małżeńskie. System prawny nie jest skodyfikowany, lecz wyewoluował ze starożytnych zwyczajów rdzennych, w tym przedkolonialnych traktatów prawnych (dhammathat), i nadal jest kształtowany przez orzeczenia sądowe i zmiany legislacyjne w erze nowożytnej.
Myanmar jest jedynym krajem na świecie, w którym większość stanowią buddyści, który opracował i utrzymuje system prawa rodzinnego dla buddystów egzekwowany przez sądy. Prawo to syntetyzuje rodzime zwyczaje, zasady z przednowoczesnych traktatów prawnych (dhammathats) oraz wpływ brytyjskich rządów kolonialnych. We współczesnym Myanmarze funkcjonuje ono w ramach złożonego pluralizmu prawnego, współistniejąc z prawem ustawowym (np. Kodeksem karnym Myanmaru), innymi prawami religijnymi (dla muzułmanów, hinduistów i chrześcijan) oraz systemami sprawiedliwości dla różnych grup etnicznych.
Nazwy
W XIX wieku brytyjscy administratorzy kolonialni nazwali to „birmańskim prawem buddyjskim”, określenie to jest obecnie uznawane za niedokładne, ponieważ nie jest ono bezpośrednio zakorzenione w buddyjskich tekstach religijnych, ale odzwierciedla zwyczajowe praktyki i normy społeczne buddyjskiej ludności kraju.
Ustawa o prawie birmańskim z 1898 r. nazwała to prawo „prawem buddyjskim”. Jako kolonialne błędne określenie, termin „prawo buddyjskie” zniekształcił rodzimą tradycję prawną, prowadząc do rozdźwięku między formalnymi orzeczeniami prawnymi a doświadczeniami życiowymi narodu birmańskiego i nieumyślnie nadał religijne uzasadnienie normom społeczno-kulturowym, w tym strukturom patriarchalnym. To dziedzictwo kolonialne nadal kształtuje system prawny Mjanmy.
Jurysta Mya Sein wprowadził termin „birmańskie prawo zwyczajowe”, który został oficjalnie przyjęty przez Sąd Najwyższy w 1969 roku w sprawie Ma Tin Hla przeciwko Daw Gauk i dwóm innym. Od tego czasu birmańskie sądy i prawnicy konsekwentnie używają tego terminu, zastępując nim poprzednie „birmańskie prawo buddyjskie”.
Źródła
Birmańskie prawo zwyczajowe ma cztery główne źródła:
(a) dhammathats,
(b) orzecznictwo,
(c) precedensy sądowe
i (d) ustawodawstwo .
Ze względu na statyczny charakter dhammathats, które nie ewoluowały wraz ze zmieniającymi się normami społecznymi w erze nowożytnej, precedensy sądowe stały się najważniejszym źródłem birmańskiego prawa zwyczajowego.
Luki prawne są często uzupełniane przez ustawodawstwo, które wzmacnia zasady prawa zwyczajowego, które są albo niewystarczające, albo przestarzałe dla potrzeb współczesnego społeczeństwa birmańskiego. W przypadku konfliktów między ustawodawstwem a prawem zwyczajowym, to pierwsze ma pierwszeństwo.
Historia
Birma przed kolonizacją posiadała rodzimy system prawny, który uważano za wysoce zaawansowany w Azji Południowo-Wschodniej, wspierany przez piśmienną populację, biblioteki królewskie i długoletni zawód prawnika. Podstawową cechą odróżniającą go od późniejszego brytyjskiego prawa zwyczajowego był nacisk na pojednanie i dążenie do harmonijnego rozwiązania sporu, a nie na sprawiedliwość karną. Prawo było dynamiczne, wywodziło się z lokalnych zwyczajów i decyzji sędziów, które następnie były kompilowane i interpretowane przez mnichów buddyjskich i uczonych. Przednowoczesne prawo birmańskie miało trzy główne źródła: traktaty prawne zwane dhammathat; edykty królewskie zwane yazathat i zapisy sądowe zwane phyathton , które rejestrowały decyzje prawne podejmowane przez monarchów i sędziów.
Seria wojen angielsko-birmańskich ( 1824–1826, 1852–1853 i 1885) zakończyła się całkowitą aneksją Birmy przez Brytyjczyków i ostatecznym upadkiem dynastii Konbaung oraz jej tradycyjnego systemu prawnego. Brytyjskie rządy kolonialne systematycznie zastępowały istniejące birmańskie instytucje rządowe i prawne. Narzuciły nowy system prawny, w dużej mierze wzorowany na systemie Indii Brytyjskich, który miał na celu promowanie większych interesów gospodarczych.
Ten nowy system wprowadził zachodnie koncepcje prawne, takie jak skodyfikowane prawa własności, egzekwowalne umowy i niezależne sądownictwo, elementy często kojarzone z „rządami prawa”. Ten narzucony system znacznie upośledzał ludność birmańską, która w dużej mierze nie znała brytyjskich zasad i procesów prawnych.
Pomimo całkowitego narzucenia prawa brytyjskiego, zasady i wpływy rdzennych dhammathats nadal rezonowały, szczególnie w obszarach prawa osobistego, takich jak małżeństwo i dziedziczenie. Ustawa o prawie birmańskim z 1898 r. (sekcja 13) zasadniczo nakazała, aby sądy rozstrzygały sprawy prawa cywilnego dotyczące sukcesji, dziedziczenia, małżeństwa, kasty lub jakiegokolwiek zwyczaju religijnego lub instytucji zgodnie z prawem religijnym stron zaangażowanych (w szczególności „prawo buddyjskie” dla buddystów, prawo muzułmańskie dla muzułmanów i prawo hinduskie dla hindusów). Termin „prawo buddyjskie” używany w tej ustawie podlegał interpretacji sądowej. Z czasem sądy doprecyzowały to, orzekając w 1927 r., że oznacza to „birmańskie prawo buddyjskie”, a następnie w 1956 r., że odnosi się to do „prawa zwyczajowego birmańskich buddystów”, uznając tym samym jego podstawę w zwyczaju, a nie w czystej doktrynie religijnej. W przypadku większości pozostałych dziedzin prawa, w tym prawa karnego, prawa umów, prawa dowodowego i prawa procesowego, Brytyjczycy zaimportowali i zastosowali obszerne kodeksy z Indii Brytyjskich.
Birma uzyskała niepodległość w 1948 roku i odziedziczyła prawa ustawowe i instytucje prawne ustanowione w epoce kolonialnej. Współczesny Myanmar charakteryzuje się głębokim stopniem pluralizmu prawnego, oznaczającego współistnienie wielu zestawów wiążących reguł i porządków normatywnych, które rządzą społeczeństwem. Ten pluralistyczny krajobraz prawny jest złożonym wynikiem, zakorzenionym częściowo w przedkolonialnej różnorodności etnicznej, ale znacząco ukształtowanym przez kolonialną reifikację podziałów etnicznych, przedłużające się postkolonialne konflikty zbrojne i długie okresy autorytaryzmu wojskowego. Konsekwentnie podejmowano próby rozszerzenia jednolitego państwowego systemu prawnego na cały kraj. Jednakże ten system państwowy formalnie uznał jedynie skodyfikowane kolonialnie prawa zwyczajowe w określonych sprawach rodzinnych i tylko wtedy, gdy opierał się na przynależności religijnej stron zaangażowanych.
