Rokudo (六道) to termin buddyjski oznaczający sześć pośmiertnych światów, do których wędrują dusze zmarłych. Sześć światów tworzących Rokudo to:
- Jigoku-do (świat piekieł),
- Gaki-do (świat głodnych duchów),
- Chikusho-do (świat zwierząt),
- Shura-do (świat wojowniczych demonów),
- Ningen-do (świat ludzi),
- Ten-do (świat istot niebiańskich) (nazywany także Tenjo-do lub Tenkai-do)
Rokudo wywodzi się ze starożytnej filozofii indyjskiej, sprzed powstania buddyzmu, i nie miało istotnego znaczenia we wczesnym buddyzmie. Uważa się, że systematyzacja nastąpiła na późniejszym etapie historii.
Mimo że Roku Jizo (sześciu Bodhisattwów Jizo), którzy są przypisani do każdego Rokudo, nie wywodzą się z Indii ani Chin, zostali umieszczeni w całej Japonii w XI wieku i powszechnie czczeni przez zwykłych ludzi.
Według buddyzmu wierzy się, że istoty, które przyszły na świat, po śmierci będą transmigrować do jednego z sześciu światów pośmiertnych, w zależności od popełnionych za życia przestępstw, i powtarzać życie i śmierć w każdym Rokudo, do którego transmigrowały (Rokudo-rinne, Odrodzenie w Sześciu Światach). Nawet te, które transmigrowały do Ten-do, nie mogą uciec od odrodzenia bólu. Opierając się na zasadzie, że wszystko jest płynne i nic nie jest trwałe, uważa się, że istoty są skazane na ostateczne wymarcie i transmigrację do innego świata (lub tego samego świata), niezależnie od świata, do którego transmigrowały. W światopoglądzie Szumisen (Góry Sumeru) sześć wspomnianych wyżej światów jest czasami rozumianych jako przestrzeń.
Te życia, które zboczyły z drogi koła życia, takie jak Tengu (przechwałki), są powszechnie nazywane Gedo (Maen).
Na obrazie przedstawiającym koło życia, potwór i szkielet symbolizują ignorancję (Mumyo) i niepewność co do korzenia Dwunastokrotnego Łańcucha Zależnego Powstawania, zewnętrzny pierścień okręgu symbolizuje ludzkie zachowanie (omen), drugi pierścień okręgu symbolizuje Rokudo (na tym obrazie istoty niebiańskie, ludzie i Ashura zajmują to samo miejsce), wewnętrzny pierścień okręgu symbolizuje ludzi, a koło pośrodku symbolizuje gniew (symbolizowany przez węże), który jest przyczyną bólu, głupotę (świnie), która symbolizuje ignorancję, i chciwość (ptaki).
W związku z Rokudo, zrodziło się przekonanie o życiu pozagrobowym, że dusze są zbawiane ze świata, do którego transmigrowały, pod przewodnictwem Kannon (Bogini Miłosierdzia), zwane wiarą w Kannon. Wierzono, że sześć różnych Kannon pełni odpowiednie role. Są one nazywane Roku Kannon (sześć Kannon).
Sekty Tendai i Shingon przyjmują odmienne interpretacje dotyczące Ningen-do i Fukukensaku Kannon (Kannon o Nigdy Pustym Lasso) oraz Jundei Kannon (Cundi). W przypadku Shichi Kannon (siedem Kannon) te dwie Kannon są uwzględniane.
Różnica w poglądach na życie i śmierć
Nirwana, oznaczająca przebudzenie do Buddy poprzez satori (oświecenie), może być osiągnięta za życia i niekoniecznie jest wyzwalana przez samą śmierć. Nirwana to pojęcie zasadniczo odmienne od zjawiska pośmiertnej wędrówki dusz i, jak reprezentuje Shaka, ludzie mogą żyć w tym samym świecie co przedtem, aż do śmierci, nawet po przebudzeniu do Buddy, ponieważ żaden specjalny świat nie jest dla niego przygotowany. W porównaniu z Rokudo, nirwanę można rozumieć jako pojęcie bardziej psychologiczne.
Historycznie rzecz biorąc, filozofia czystej krainy, wyznawana przez Jodo-kyo itd., została ugruntowana długo po ustanowieniu filozofii Rokudo-rinne. Czysta kraina jest wspólna dla Rokudo w znaczeniu miejsca, do którego mają trafić zmarli, ale jest to zupełnie inna koncepcja niż światopogląd filozofii Rokudo-rinne. Czystą krainę można zdefiniować jako świat, w którym przebywa Budda, i nie ogranicza się ona do jednego z Rokudo.
Lista Rokudo
Ten - do to świat, w którym zamieszkują Tenjin (istoty niebiańskie). Uważa się, że Tenjin żyją bardzo długo, są lepsi i mniej boleśni niż ludzie. Uważa się również, że Tenjin potrafią latać po niebie i wieść życie pełne przyjemności. Jednak Tenjin nie są uwolnieni od Bonno (ziemskich pragnień). Uważa się, że umierając, Tenjin zapada w pięć przemian. Zwane są one Gosui (Tenjin Gosui). Kiedy zachodzą takie przemiany, śmierdzą, ich ciała pokrywają się brudem, pocą się pod pachami, tracą sympatię do miejsca, w którym żyją, a kwiaty na ich głowach więdną.
Ningen - do - dosłownie oznacza świat, w którym żyją Ningen (ludzie). Chociaż jest to świat pełen bólu, wierzy się, że po serii cierpień może nadejść przyjemność. Istnieje również ulga, że ci mogą stać się Buddą.
Shura - do to świat, w którym zamieszkują Shura. Uważa się, że Shura nieustannie walczą i zmagają się. Chociaż jest to świat, w którym ból i gniew są nieustannie wszechobecne, nie jest to miejsce piekielne, a ból w dużej mierze można przypisać samemu sobie.
Chikusho - do to świat, w którym żyją woły i konie. Ponieważ woły i konie kierują się niemal wyłącznie instynktem i są zmuszane do pracy przez ludzi, nie są w stanie samodzielnie osiągnąć nauk Buddy i w tym sensie uważa się, że ten świat jest mniej sprzyjający.
Gaki - do to świat, w którym żyją Gaki (preta). Gaki wyglądają jak demony z rozdętym brzuchem i stale cierpią głód i pragnienie, ponieważ jedzenie zamienia się w popiół, gdy są gotowe do jedzenia. Istnieje przykład osoby, która została zrzucona na ten świat, ponieważ za życia nie dbała o innych ludzi. Segaki-e (rytuały karmienia głodnych duchów) odbywają się 15 lipca kalendarza księżycowego, aby uratować te Gaki.
Jigoku - do to świat, w którym ludzie odpokutowują za zbrodnie popełnione w ciągu swojego życia. Szczegóły w Jigoku (buddyzm).
Jeśli chodzi o powyższe sześć światów, Jigoku, Gaki i Chikusho są czasami zbiorczo nazywane San-akushu (dosłownie: trzy złe królestwa, San-akudo, Sanaku lub Sanzu), a Shura, Ningen i Ten są zbiorczo nazywane San-zenshu (dosłownie: trzy dobre królestwa). Jigoku, Gaki, Chikusho i Shura są czasami zbiorczo nazywane Shi-akushu (dosłownie: cztery dobre królestwa).
Co więcej, Rokudo inne niż Shura są czasami zbiorczo nazywane Goshu (dosłownie „pięć światów”). We wczesnym buddyzmie Jigoku, Gaki, Chikusho, Ningen i Ten były zbiorczo nazywane Goshu, a Shura nie istniała. Dlatego Goshu jest uważane za pojęcie starsze niż Rokudo. Pierwotnie Shura (Aszura) była częścią Tenbu (bóstw zamieszkujących niebiańskie królestwo, jedno z sześciu królestw, w których dusze istot żywych wędrują z jednego do drugiego), ale po ustanowieniu buddyzmu mahajany Shura wywodzi się z Tenbu i przekształca się w Rokudo. Dlatego te dwa pojęcia są zbiorczo nazywane Pięcioma Światami Sześcioma Ścieżkami.
