Święta i festiwale na Bali

Bali jest jedną z najpiękniejszych i najpopularniejszych indonezyjskich wysp. Prawdziwy raj na ziemi, kuszący cudownymi widokami, fantastycznymi miejscami do nurkowania, malowniczo położonymi świątyniami oraz… licznymi świętami i festiwalami.

Na Bali nie można się nudzić. Nieważne kiedy odwiedzisz tę piękną wyspę - istnieje spora szansa, że będziesz miał okazję uczestniczyć w którymś z balijskich świąt. Większość wydarzeń ma charakter religijny, ale odbywają się też festiwale muzyczne czy promujące wybrane miejsca.

Kulturowy cykl życia Balijczyków wyznaczony jest 210 dniowym kalendarzem - Pawukonem. Letnie święta: Nowy Rok, doroczne kultowe obrzędy w świątyniach, Galungan - święto stworzenia Wszechświata, to czas zabawy, radości, modłów, ofiar i kontaktu z duchami przodków, które ponoć na tydzień nawiedzają wyspę. Również "obrzęd przejścia", śluby, akty kremacji są ułożone według Pawukonu. Ceremoniom tym towarzyszą barwne kostiumy, obfitość jedzenia, pokazy tańców i dzięki tym atrakcjom, święta wywołują wśród widzów wiele emocji oraz pozostawiają niezatarte wspomnienia o Bali.

• Pesta Kesenian Bali

Pesta Kesenian Bali (Bali Arts Festival) - najdłużej funkcjonujący festiwal sztuki w Indonezji - po raz pierwszy odbył się w 1979 roku. Pesta Kesenian Bali to prawdziwa uczta dla osób kochających Indonezję, jej kulturę i sztukę. Podczas festiwalu organizowane są różne aktywności, np. zajęcia kulinarne, pokazy tańca tradycyjnego i współczesnego oraz liczne konkursy.

Festiwal trwa około miesiąca. Rozpoczyna się od parady inauguracyjnej, najczęściej przy pomniku Bajra Sandhi i odbywa się w Bali Arts Center w Denpasar.

• PAGERWESI - dosłownie oznacza "żelazną ochronę". 

Mieszkańcy wyspy składają ofiarę bogom, którzy mają ich chronić przed złym losem przeznaczenia: klęskami i chorobami. Od kiedy pierwsi europejscy turyści, na początku XX wieku, przybyli na wyspę zasłynęła również dzięki sztuce rzemieślniczej. Wyrabiane przez Balijczyków maski są obecnie nieodzowną ozdobą modnych apartamentów na Manhattanie. Wyspiarscy artyści tworzą hinduskie ikony z obrazem Garudy (legendarnego ptaka, wcielenie Wisznu) fantastyczne zwierzęta i surrealistyczne figury. Niezwykle istotne miejsce w życiu Balijczyków zajmuje taniec, którego oryginalność i piękno zachwycają każdego, kto ma możliwość uczestniczenie w tym niezwykłym spektaklu. Na Bali istnieje blisko 200 rodzajów tańca, z których 20 jest regularnie przedstawianych. Wiele z nich zaczerpniętych jest z religii, czy Ramajany, narodowego eposu Balijczyków. Są swoistą kompozycją tańca, dramatu, opery lub poezji mówionej, a całości dopełniają niezwykle bogate stroje. Balijski taniec to przede wszystkim mimika twarzy, charakterystyczne ruchy dłoni, to połączenie statycznych pochodów, dzikich skoków i nieruchomych póz. Najpopularniejsze formy, takie jak "taniec małp" - kecak, zawierają w sobie tradycyjne i nowoczesne zasady tańca oraz wyraźne wpływy zachodniej kultury. Tancerzom akompaniuje gamelan - narodowy instrument muzyczny, orkiestra perkusyjna o metalicznym brzmieniu, gongi i cymbałki. Istotą tej muzyki jest rytm, jej harmonia tworzy niepowtarzalne brzmienie. Jak ważny jest taniec w życiu mieszkańców Bali świadczy fakt, że do dnia dzisiejszego żadna ceremonia w świątyni, kremacja, ślub czy inny obrzęd religijny nie odbędzie się bez uczestnictwa tańca, który stał się nieodzowną częścią wszystkich ważniejszych wydarzeń. Przez wiele stuleci malutka Bali była w różnym stopniu kolonią swej potężnej sąsiadki - Jawy. 

Punkt zwrotny w historii wyspy to początki XI wieku. Wówczas książę Erlangga zjednoczył pod swoim berłem Jawę, Madurę, Lombok i Bali. W XV wieku na Bali uciekł książę, syn króla Jawy. Ucieczka ta spowodowana była złą wróżbą kapłana. Książę zabrał ze sobą cały dwór - poetów, kapłanów, uczonych i artystów. On też ogłosił się radżą Klungkungu i królem Bali. Podzielił wyspę na osiem księstw. Później przekształciły się one w małe królestwa, które były za czasów holenderskich (XVI w.) i po dziś są jeszcze podstawą podziału administracyjnego Bali: Buleleng, Jembrana, Bangli, Gianyar, Badung, Karangasem, Klungkung i Tabanan. W XIX wieku na wyspę dotarli Duńczycy, podbili ją i stworzyli swoją kolonią. Od 1900 roku Balijczycy zaczęli walczyć o swoją niepodległość, którą uzyskali w 1949 roku wchodząc w skład Republiki Indonezji Hinduizm znalazł schronienie na Bali, która właściwie aż do początków naszego wieku była jak twierdza, szczelnie otoczona palisadą swej izolacji opierając się kolonizacji. Około XIII wieku na archipelagu rozprzestrzenił się islam przyniesiony przez kupców z Persji i Arabii. Głoszenie wiary Mahometa nie miało w sobie nic z zaciekłości świętej wojny. W podobnie nieagresywny sposób przebiegał przez czternaście stuleci wcześniejszy proces hinduizacji. Było to raczej stopniowe przenikanie niż inwazja, co dało ciekawe rezultaty tworząc harmonijną jedność i wielkie dziedzictwo kulturowe. Ze zderzenia obu tych światów zrodziła się kultura zadziwiająca barwnością i bogactwem i - jak się okazało - nadzwyczaj trwała.

• Nyepi

Nyepi, nazywane również „Dniem Ciszy”, jest obrzędem religijnym (hinduskim) obchodzonym w marcu, głównie na Bali. Rozpoczyna się o 6 rano i kończy po 24 godzinach. Tego dnia Balijczycy nie pracują, nie podróżują, nie rozmawiają, nie korzystają z internetu, a nawet nie jedzą - jest to dzień ciszy, medytacji. Balijskie ulice są puste, bo zakaz wychodzenia dotyczy również turystów. Wyjątkiem są pilnujący ochroniarze, kobiety w ciąży oraz karetki pogotowia. Po skończonym Nyepi, następuje Ngembak Geni. Tego dnia rodziny spotykają się i proszą wzajemnie o przebaczenie.

Niektóre źródła podają, ze Nyepi świętowane było już w 78 r. n.e.

• Nusa Dua Light Festival

Nusa Dua Light Festival to największy coroczny festiwal lampionów na Bali. Zazwyczaj trwa około 1,5 miesiąca (lipiec-sierpień), istnieje więc spora szansa na zobaczenie tej przepięknej, świetlistej fiesty na własne oczy. Oprócz lampionów zobaczysz tu ogromne latarnie, świecące fontanny oraz balony, które zabierają chętnych w niezapomniany lot. Podczas festiwalu nie brakuje oczywiście przepysznego lokalnego jedzenia oraz muzyki.

Nusa Dua Light Festival po raz pierwszy odbył się w 2017 roku.

• Bali Kite Festival

Bali Kite Festival, czyli festiwal latawców odbywający się w sierpniu, na plaży Sanur, w okolicy Padang Galak. Puszczanie latawców to nie tylko zabawa. Jest to przede wszystkim święto religijne - celem jest przesyłanie hinduskim bogom na latawcu podziękowań za obfite plony.

Podczas festiwalu puszczane są latawce w trzech tradycyjnych kształtach: ryby (Bebean) - z podwójnym ogonem i szerokim pyskiem, liścia (Pecukan) - z szerokim, nawet 100-metrowym ogonem oraz ptaka (Janggan), który z uwagi na wielkość i niestandardowy kształt wymaga największego doświadczenia w puszczaniu.

Czy latawce tak sobie po prostu unoszą się na niebie? Otóż nie! Są częścią zawodów, w których uczestniczy nawet kilkadziesiąt osób. Festiwal każdego roku przyciąga wielu turystów oraz miłośników puszczania latawców nie tylko z Bali, ale całej Indonezji.

• Odalan

Odalan - uroczystość świątynna odbywająca się w sierpniu, w „Pura Besakih” - największej hinduskiej świątyni na Bali. Przez 3-4 dni odprawiane są nabożeństwa, składa się też ofiary w postaci owoców, ciastek ryżowych i kwiatów, które po błogosławieniu można zabrać do domu. Wieczorami odbywają się występy lokalnych artystów. W ramach przygotowań, świątynia udekorowana jest pięknymi ornamentami i złotymi płótnami. Wizerunki bóstw są obmywane w świętym źródle i ubierane w odświętne stroje.

• Galungan i Kuningan

Kolejnym ważnym świętem na Bali jest Galungan, celebrujące „zwycięstwo dobra nad złem”. Jest to czas, kiedy duchy zmarłych przodków wracają na Ziemię na 10 dni, do swoich dawnych domów. Obowiązkiem Balijczyków jest w tych dniach przywitać swoich zmarłych krewnych, okazać im gościnność. W tym czasie dużo się modlą, wspominają dawnych członków rodziny, składają w domu ofiary.

Galungan to dzień kiedy duchy zmarłych wracają na Ziemię, a Kunungan to dzień, kiedy duchy wracają w zaświaty. W czasie Galungan lokalne świątynie i ulice są pięknie przystrojone. W 2022 roku Galungan odbywa się w dniach 8-18 czerwca.

• Siwa Ratri

W styczniu, na Bali, odbywa się święto Siwa Ratri, nazywane też „nocą Siwy”. Jest to czas, kiedy Balijczycy, w szczególności kobiety, modlą się o zdrowie i pomyślność dla swoich mężów oraz dzieci, a samotne kobiety proszą o pomoc w znalezieniu męża. Ponadto tego dnia Balijczycy medytują, modlą się o wsparcie bóstwa i proszą o przebaczenie grzechów. Część tych rytuałów obejmuje post i czuwanie przez całą noc.

Siwa Ratri rozpoczyna się od porannej modlitwy i kończy zazwyczaj o 6:00 rano następnego dnia. W tym czasie, przez 24 godziny wierni nie jedzą i nie piją - ma to na celu osiągnięcie duchowego oświecenia. Przez 12 godzin nie rozmawiają (cisza ma pomóc w odpowiednim dobieraniu słów i słuchaniu oraz byciu szczerym), a przez 36 godzin nie śpią (uczy to bycia świadomym życia).

• Saraswati

Saraswati nazywane jest Dniem Wiedzy. Święto wywodzi się od Sarasawati, Bogini Wiedzy - pięknej kobiety z czterema rękami, w których trzyma: liść palmowy, lontar symbolizujący naukę, łańcuch - oznaczający, że wiedza nigdy się nie kończy oraz instrument muzyczny, pokazujący jak duży wpływ na naukę ma sztuka. Bogini przedstawiana jest wśród kwiatów lotosu, siedząc na łabędziu.

Tego dnia wierni składają ofiary z książęk i unikają czytania.

Święto Saraswati obchodzone jest co 210 dni. W 2022 roku przypadał na 22 października.

• Festiwal Soundrenaline

Festiwal Soundrenaline nie ma nic wspólnego z religią, jest to jeden z największych i najstarszych festiwali muzycznych oraz artystycznych w Indonezji. Odbywa się w Ungasan, na wyspie Bali. Wydarzenie trwa 2 dni i zazwyczaj odbywa się we wrześniu.

• Chiński Nowy Rok

Balijczycy również obchodzą Chiński Nowy Rok. Tego dnia, na ulicach zobaczyć można radosne, głośne występy: tańczą lwy i smoki, Balijczycy grają na bębnach, a na straganach można zjeść tradycyjne dania kuchni chińskiej. Jest to dzień bardzo kolorowy i radosny, hucznie obchodzony w całej Azji.

• Tumpek Kandang

Ważnym świętem na Bali jest też Tumpek Kandang - dzień czci Sang Hyang Rare-Angon - boga zwierząt. "Kandang" oznacza zwierzęta domowe, np. psy, świnie, kury, kaczki oraz krowy, które traktowane są najlepiej ze zwierząt. Dlaczego? Bali słynie nie tylko z przepięknych plaż, ale i licznych pól ryżowych, na których pomagają właśnie krowy. Podczas święta Tumpek Kandang miejscowe krasule są myte, ubierane w ludzkie ubrania, a na rogi zakłada się im spirale z liści kokosa w kształcie stożka. Świniom z kolei owija się brzuchy białym płótnem. Zwierzęta są karmione specjalnym pożywieniem, polewane wodą oraz obsypywane ryżem.

Zwierzęta dla Balijczyków są bardzo ważne, są przyjaciółmi stworzonymi przez Boga, którzy bardzo pomagają im w codziennym życiu.

• Tumpek Landep

Ciekawym świętem na Bali jest Tumpek Landep - dzień, w którym składane są ofiary… metalowym przedmiotom, np. motorom, samochodom, ale także komputerom. Balijczycy wierzą, że odprawiane ceremonie zapewnią bezpieczeństwo np. w ruchu ulicznym.

• Tumpek Uduh

Święto Tumpek Uduh, nazywane też Tumpek Wariga, poświęcone jest żywności. Tego dnia, w każdym gospodarstwie i na każdej plantacji odbywają się ceremonie, podczas których dziękuje się Bogu za obfite plony oraz łaskawą pogodę.

• Vesak

Na Bali obchodzone jest także święto Vesak (Wesak) - najważniejsza buddyjska uroczystość, kultywowana w wielu krajach Azji. Związane jest z dniem narodzin, oświecenia i śmierci Buddy. Przypada w maju, podczas pełni księżyca (data określona jest przez kalendarz hinduski i wyznaczona na dzień pełni księżyca w czwartym miesiącu kalendarzowym).

• Sanur Village Festival

Jednym z najbardziej barwnych festiwali na Bali jest Sanur Village Festival, odbywający się w nadmorskim miasteczku Sanur. Podczas wydarzenia można spróbować swoich sił w wędkowaniu, rozsmakować się w lokalnej kuchni, podziwiać wystawy fotograficzne, zobaczyć pokaz balijskich latawców czy dowiedzieć się więcej o kulturze regionu. Ponadto prowadzone są warsztaty oraz działania związane z ochroną środowiska, np. wspólne sprzątanie plaż.

Celem festiwalu jest promocja Sanur, pokazanie miasteczka od jego najlepszej strony: jako bezpiecznego, pięknego oraz atrakcyjnego miejsca wypoczynku.

Religia hinduistyczna wymieszana z wierzeniami animistycznymi, stworzyła odmianę zwaną Hindu Agama, łagodnie wrastając w społeczność balijską. Kanonem hinduizmu jest reinkarnacja - dusza człowieka tak długo przechodzi z jednego bytu w drugi, aż osiągnie doskonałość i połączy się z bóstwem. W życiu Balijczyków religia jest wszechobecna, a wiara niezwykle silna. Przedziały międzykastowe nie są tu tak wyraźne jak w Indiach. Właściwie rzecz się sprowadza do etykiety i kilku reguł, których strony zgodnie przestrzegają. Dotyczy to zwłaszcza sfery matrymonialnej. Mężczyzna z kasty niższej nie poślubia na ogół kobiety z wyższej kasty. Podczas rozmowy z kimś z kasty wyższej przedstawiciel niższej uważa, by nie znaleźć się wyżej - stojąc czy siedząc. Stąd tyle schodków i stopni w budynkach balijskich. Bali jest wyspą o łagodnym, przyjemnym klimacie. Pora sucha rozpoczyna się w maju, a kończy we wrześniu, a najbardziej suchym miesiącem jest sierpień. Pora deszczowa przypada na miesiące od października do kwietnia, cechują ją tropikalne przelotne deszcze, które równie szybko przychodzą co odchodzą. Poza tym słońce operuje każdego dnia. Średnie temperatury dnia na wybrzeżu to 28° C od maja do lipca, a od listopada do marca 30° C. Wilgotność powietrza w ciągu roku waha się w granicach 75%.