Mitologia birmańska

W mitologii birmańskiej występuje szeroka gama mitycznych stworzeń. Wiele birmańskich stworzeń jest częściowo ludźmi lub stworzeniami zdolnymi do przybierania ludzkiej postaci. Większość mitycznych stworzeń obdarzona jest humanistyczną mentalnością, zdolnością do porozumiewania się z ludźmi, a także nadprzyrodzonymi mocami. 

W XX wieku rola i różnorodność birmańskich mitycznych stworzeń zostały urozmaicone przez komiksy Shwe Thway, przedstawiające życie Buddy, opowieści Jataka i historię Birmy. 

Najbardziej znaną postacią mitologiczną jest Belu, ogr. Popularność Belu wynika z Yama Zatdaw, birmańskiej wersji Ramajany, bardzo popularnej sztuki w Mjanmie, a także z ich roli w dżatakach.

Lista istot i stworzeń

Poniżej znajduje się lista istot i stworzeń występujących w mitologii birmańskiej a w szczególności są to stworzenia wspomniane w opowieściach, sztukach i literaturze birmańskiej:

Bóstwa, demony i duchy

• Athurakal – najniższa forma bóstw, które połowę dnia zaznają przyjemności, a drugą połowę cierpią. Zaprzysiężeni wrogowie Dewów (bogów). (Athurakal to alternatywny synonim Asury)
• Belu - demony, które zazwyczaj żywią się ludźmi i potrafią zmieniać kształt.
• Pan-kike Belu – (łac. gryzący kwiaty ) Belu z prostymi kłami, które zjadają ludzi. Zazwyczaj złowrogi.
• Panswé Belu – (podświetlane kwiatowe zwisające ) Belu z zakrzywionymi lub haczykowatymi kłami, które zjadają kwiaty i owoce. Zazwyczaj dobroczynne. Przykładem może być Popa Medaw.
• Nat sein – duchy, duchy zmarłych (zwłaszcza tych, którzy zginęli gwałtowną śmiercią). Obdarzają one nadprzyrodzonymi mocami tych, którzy im się oddają, lecz są niezauważalne w świecie śmiertelników.
• Ottsa-saunk lub Ottsar-saunk - istoty przeklęte, zmuszone do wędrowania po ziemi z powodu silnego przywiązania do przedmiotów lub miejsc.
• Thaik nan shin - jest synonimem Otta-saunk, objaśnianego przez Spiro jako „quasi-nat”, czyli „duchy, które z powodu żądzy skarbów, gdy były ludźmi, zostały wyznaczone do strzeżenia skarbów Buddy”.
• Peik-ta – ghule, istoty karane ciągłym głodem lub pragnieniem. (pochodzi od sanskryckiego słowa Preta)
• Sone - wiedźmy lub czarownice
• Thayé - duchy
• Yama Yazar – święty, często uznawany za władcę śmierci, który włada piekłem. (Imię pochodzi od imienia Yama-raj, hinduskiego boga śmierci, piekła i sądu po śmierci).
• Yetkhat - dobroczynni strażnicy skarbów zakopanych w ziemi i ukrytych w korzeniach drzew. (pochodzi od słowa Raksha , hinduskiego mitycznego demona)
• Zawgyi (alchemik) – człowiek-alchemik o nadprzyrodzonych mocach, którego często widuje się z laską i czerwonym kapeluszem.
• Ma Phae Wah - duch kobiety, który przewodzi duchom i włada cmentarzami.

Bestie

Ptaki

• Galone - Garuda arcyptak, nemezis węży Naga.
• Hintha - Hamsa, ptak bramiński, słynący z najprzyjemniejszego głosu; symbol ludu Mon, stanu Mon i regionu Bago.
• Karaweik - z języka pali „karavika”, ptak o melodyjnym krzyku.

Gadzina

• Magan - Makara, morski potwór przypominający krokodyla, z chwytnym pyskiem.
• Nāga – węże przypominające smoki o wielkiej mocy, wrogowie Garudów, zamieszkujący morze. Opisuje się ich jako osoby potrafiące pływać przez ziemię, jakby była wodą, i latać po niebie. Według Bhuridatta Jataki, szóstego z dziesięciu ostatnich żywotów Buddy , Budda był księciem Nāgów W birmańskiej legendzie gniewne oko Nāgi może spalić wrogów na popiół.
• Ngamoeyeik - olbrzymi krokodyl, bohater Min Nandar i Shin Hmwe Loon, birmańskiego odpowiednika Romea i Julii.
• Shuu Pyan – gigantyczna bestia z opowieści Pyusawhti, która wygląda jak zachodni smok.

Ssaki

• Kyut - złośliwe stworzenia przypominające łuskowce lub pancerniki, które potrafią przybierać ludzką postać i oszukiwać ludzi w jałowych lasach.
• Sarmaree - próżny, długowłosy jak, który ceni swoją sierść.
• Chinthe - lew, często przedstawiany w architekturze jako strażnik, kojarzony z mitami i legendami.
• Thaman Kyah - tygrysołak, w kulturze europejskiej odpowiednik wilkołaka.
• Shwe Thamin - złoty jeleń.

Pająki

• Gigantyczny pająk z Pindaya - gigantyczny pająk, który więził 7 księżniczek w regionie Pindaya.

Hybrydy

• Byala – rakhińska wersja Nawa Rupy. Istota o dziewięciu cechach hybrydowych.
• Kinnara (mężczyzna) i Kinnari (kobieta) – hybryda człowieka i ptaka, często przedstawiana jako ludzie ze skrzydłami w ubraniach i nakryciach głowy; kojarzona z państwami Szan i Kayah.
• Manotethiha (Manussiha w języku pali) – istoty przypominające sfinksy, pół-człowieka, pół-lwa. Ich wygląd jest nieco podobny do sfinksów. Od sfinksów odróżnia je to, że mają dwa lwie ciała połączone z jedną ludzką głową.
• Nawarupa – (dosł. dziewięć cech); stworzenie powstałe z połączenia części dziewięciu różnych zwierząt.
• Nāya/Toe-nāya/Toe-nāga – bardzo podobne do chimery; hybrydy siedmiu zwierząt, w tym Nāgi. W mitologii nie ma wzmianki o tych stworzeniach. Są to artystyczne rysunki Nāgi, stworzone przez wczesnego birmańskiego rzeźbiarza.
• Pyinsarupa – (dosł. pięć cech); stworzenie powstałe z połączenia części pięciu różnych zwierząt, maskotka Myanmar Airways International.
• Yay Thu Ma - syrena.